ΤΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΙΕΡΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ
ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΤΤΑΔΑΚΗΣ
«Καί τῇ τοῦ ἡλίου λεγομένῃ ἡμέρᾳ-δηλ. τη δική μας Κυριακή-πάντων κατὰ πόλεις ἢ ἀγροὺς μενόντων ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνέλευσις γίνεται, καὶ τὰ ἀπομνημονεύματα τῶν ἀποστόλων ἢ τὰ συγγράμματα τῶν προφητῶν ἀναγινώσκεται, μέχρις ἐγχωρεῖ-όσο μπορούμε. 4. Εἶτα παυσαμένου τοῦ ἀναγινώσκοντος ὁ προεστὼς διὰ λόγου τὴν νουθεσίαν καὶ πρόκλησιν τῆς τῶν καλῶν τούτων μιμήσεως ποιεῖται»-Ιδού το κήρυγμα και ο βασικός σκοπός και στόχος του, συμβουλές και συστάσεις για εφαρμογή στην καθημερινή ζωή των όσων άκουσαν, είδαν, έζησαν όσοι χριστιανοί Λειτουργήθηκαν. 5. «Έπειτα ἀνιστάμεθα κοινῇ πάντες καὶ εὐχὰς πέμπομεν· καί, ὡς προέφημεν, παυσαμένων ἡμῶν τῆς εὐχῆς ἄρτος προσφέρεται καὶ οἶνος καὶ ὕδωρ, καὶ ὁ προεστὼς εὐχὰς ὁμοίως καὶ εὐχαριστίας, ὅση δύναμις αὐτῷ, ἀναπέμπει, καὶ ὁ λαὸς ἐπευφημεῖ λέγων τὸ Ἀμήν»-Ιδού και η άμεση μετοχή των πιστών στον Καθαγιασμό των Τιμίων Δώρων, την τέλεση του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας, στη Λειτουργία. «Καὶ ἡ διάδοσις καὶ ἡ μετάληψις ἀπὸ τῶν εὐχαριστηθέντων ἑκάστῳ γίνεται, καὶ τοῖς οὐ παροῦσι-σε όσους απουσιάζουν-διὰ τῶν διακόνων πέμπεται. 6. Οἱ εὐποροῦντες δὲ καὶ βουλόμενοι κατὰ προαίρεσιν ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ ὃ βούλεται δίδωσι, καὶ τὸ συλλεγόμενον παρὰ τῷ προεστῶτι ἀποτίθεται, καὶ αὐτὸς ἐπικουρεῖ ὀρφανοῖς τε καὶ χήραις, καὶ τοῖς διὰ νόσον ἢ δι’ ἄλλην αἰτίαν λειπομένοις, καὶ τοῖς ἐν δεσμοῖς οὖσι, καὶ τοῖς παρεπιδήμοις οὖσι ξένοις, καὶ ἁπλῶς πᾶσι τοῖς ἐν χρείᾳ οὖσι κηδεμὼν γίνεται». Ιδού τέλος και η άμεση ανταπόκριση-πράξη αγάπης, η Φιλανθρωπία, η λεγόμενη Λειτουργία μετά τη Λειτουργία.
Παραθέτω και το στίχο 7, όπου δίδεται μια
θαυμάσια εξήγηση γιατί, αυτό τελείται,
«τῇ
τοῦ ἡλίου λεγομένῃ ἡμέρᾳ»,
την Κυριακή. 1. «Επειδὴ
πρώτη ἐστὶν ἡμέρα, ἐν ᾗ ὁ θεὸς τὸ
σκότος καὶ
τὴν
ὕλην
τρέψας κόσμον ἐποίησε,
καὶ
2. Επειδή Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ ἡμέτερος σωτὴρ τῇ
αὐτῇ ἡμέρᾳ ἐκ νεκρῶν ἀνέστη·…».
Και, έρχομαι στο θέμα που ενδιαφέρει εδώ.
«Εἶτα
παυσαμένου τοῦ ἀναγινώσκοντος-ήτοι, αμέσως μετά τον
Απόστολο και το Ευαγγέλιο- «ο προεστὼς διὰ
λόγου τὴν
νουθεσίαν καὶ
πρόκλησιν τῆς
τῶν καλῶν τούτων μιμήσεως ποιεῖται». Που σημαίνει ότι το κήρυγμα εντασσόμενο στα όρια της
Λειτουργίας είναι μια ιερή πράξη, μια Ιερουργία, όπως και τα άλλα μέρη της,
με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει. Και, έχει
ως σκοπό και στόχο να εξηγήσει-διδάξει-υποδείξει απλά, λιτά, συγκεκριμένα στους
πιστούς ότι, δεν ήρθαν, είδαν,
άκουσαν, έφυγαν, και τέλειωσαν, άλλα έχουν χρέος αυτά τα αγαθά και καλά που έμειναν μέσα τους να τα εφαρμόσουν στην
καθημερινή ζωή τους. Να κινηθούν έμπρακτα ως πραγματικοί χριστιανοί απέναντι
στους άλλους χριστιανούς αδελφούς τους ή ευρύτερα τους συνανθρώπους τους. Και
αυτό χωρίς πολλά και παχιά λόγια, αλλά με συγκεκριμένη στάση ζωής χριστιανικής. Αυτός είναι ο
σκοπός, ο στόχος και το ουσιαστικό όλο
του κηρύγματος στα όρια της Θείας Λειτουργίας !
******
*** ******
Αν θυμάμαι καλά, στα χρόνια μου στη Θεολογική
Αθηνών-1953/57-ο σοφός Καθηγητής της «Πρακτικής Θεολογίας»-«Κατηχητική,
«Ομιλητική», «Λειτουργική»-αοίδιμος Π. Ν. Τρεμπέλας, χειμαρρώδης και
εκπληκτικός στην παράδοση του μαθήματος, αλλά και διαπρεπής κήρυκας του θείου
λόγου, συναρπαστικός, να κρέμεσαι από τα χείλη του από την πρώτη ως την
τελευταία λέξη, ήταν και εναντίον
της κηρυγματικής μακρηγορίας, 10 έως 15 λεπτά, έλεγε, μόνο σε έκτακτες
περιπτώσεις κάτι παραπάνω ! Και επέμενε,
ποτέ κήρυγμα χωρίς προπαρασκευή,
αυστηρά εναντίον του εκ του προχείρου, ενντίον του ό,τι μας κατέβη και της
συνακόλουθης παραπομπής σε ατυχείς αναγωγές του.
Όποιος ανεβαίνει στον Άμβωνα, πρόσθετε,
ανεβαίνει να διδάξει Ιησούν Χριστόν Σταυρωθένα και Αναστάντα εκ νεκρών κατά τας Γραφάς ! Αυτό, μόνο αυτό, όχι
τυχόν δικές του και άλλων εξυπνάδες ! Αυτόν
που παραδίδει η Γραφή και η Ορθόδοξη διαδρομή-Παράδοση της Εκκλησίας !
Ήγουν, ότι ο Άμβωνας είναι αποκλειστικά βήμα του Χριστού, και κανενός άλλου !
Από τούτο αυτά που έχει σχεδιάσει να πει,
οφείλει να είναι απλά, σαφή, συγκεκριμένα, κατανοητά και από τον πιο
ολιγογράμματο πιστό/ή ακροατή του. Όχι
περίπλοκες, εξεζητημένες, ακατανόητες θεολογικές μεγαλοστομίες ! Όλα αυτά
είναι για άλλες ώρες, μέρες και χώρους, όχι για το κήρυγμα την ώρα της
Λειτουργίας. Και φυσικά να ακουμπούν το
εδώ και τώρα, την καθημερινότητα της ζωής του πλήθους-πλήθους των πιστών που ανήκει στην «κατ’ οίκον
Εκκλησίαν» κι ζει εντός του σημερινού
εντελώς άλλου-άλλου κόσμου !
Και,
χωρίς να απομακρύνονται από, ή να
κακοποιούν την Αλήθεια. «Χριστός χθες
και σήμερον ο αυτός και εις τους αιώνας», αν δεν ξέρουν σωστά και ρεαλιστικά να την επικαιροποιήσουν. Και εδώ, και ο πειρασμός είναι μεγάλος, και ο δρόμος ολισθηρός, μη και
στενέψεις το πράγμα κατά δικές σου κλειστές πνευματικές αναγωγές, και
κάνεις αγνώριστο το Χριστό ή το αντίθετο μην το πλατύνεις και το ξεχειλώσεις
και τον πας εκεί που άλλος εντελώς άγνωστος Χριστός είναι !
Από δω και πέρα το βάρος πέφτει στο πρόσωπο του κήρυκα, απλού θεολόγου
ή πιο πολύ κληρικού όποιου βαθμού, ιδιαίτερα του κορυφαίου τρίτου, του
Επισκόπου. Τι Χριστό έχει μέσα του, τι
Χριστό κουβαλάει στις θεολογικές και ευρύτερες πνευματικές αποσκευές του !
Χριστό τρομοκράτη που έρχεται να κάψει
αυτή τη «τη μοιχαλίδα και αμαρτωλό»
σημερινή κοινωνία, ή Χριστό που έρχεται
να σηκώσει και αυτής το φορτίο. «Ελάτε
σ’ εμένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, κι εγώ θα σας ξεκουράσω. Σηκώστε
πάνω σας το ζυγό μου και δεχτείτε το δικό μου παράδειγμα, γιατί είμαι πράος και
ταπεινός στη καρδιά και οι ψυχές σας θα βρουν ξεκούραση. Γιατί ο ζυγός μου
είναι απαλός και το φορτίο μου ελαφρό»-Μτ.11,30. Εδώ οι ισορροπίες είναι
λεπτές, και η γνώση, η τέχνη του ομιλείν και εκφράζεσθαι θέλουν κρίκο και δεσμό
με όντως φωτισμό θείο! Κρίκο και δεσμό αδιάσπαστο !
Και εδώ ας μου συγχωρεθεί το θράσος να πω
κάτι ειδικά για το μεγάλο αριθμό των εκ του μοναστικού κόσμου κληρικών,
Αρχιμανδριτών και πέρα. που ανεβαίνουν στον άμβωνα. Προσοχή, πολλή προσοχή, και
μνήμη και αγία διάκριση στο λόγο που απευθύνουν στα πλήθη των χριστιανών της
«κατ’ οίκον Εκκλησίας» ! Άλλη η δική
τους πνευματική ατμόσφαιρα και φορεσιά, και εντελώς άλλη εκείνων ! Και πώς
θα τους ακουμπήσουν, πώς θα τους αναπάψουν την ψυχή, πώς θα τους ανεβάσουν τη
διάθεση για το δικό τους εντός αυτού του κόσμου εντελώς άλλο χριστιανικό πνευματικό αγώνα. Κι αν προεκτείνω και
στους πολλούς Γέροντες απλώς θα προσθέσω πως οι Παϊσιοι ή οι Πορφύριοι είναι
στα δάχτυλα μετρημένοι ...
Για το όλο πολλές φορές κρατούν πολλές
φορές εδώ πνεύμα, ίσως κάποια θέση μπορεί να έχει το ακόλουθο γραφόμενο. «Δεν
ωφελεί να ερωτούμε αν ένας συγκεκριμένος άνθρωπος είναι στη μοναστική κατάσταση
ανώτερος από ό,τι θα ήταν στην κατάσταση του γάμου και αντίστροφα. Εκείνο που
οφείλουμε να ερωτούμε είναι αν αυτός
είναι κατώτερος ή όχι στο ιδικό του μέτρο αγιότητας. Το μεγαλείο-και τούτο είναι το συγκεκριμένο νόημα της ταπεινώσεως-είναι να βρίσκεται κανείς στο ιδικό του
μέτρο που του έθεσε ο Θεός. Οι δυο πλαγιές του Θαβώρ, η πλαγιά της μοναστικής
αγιότητας και η πλαγιά της συζυγικής αγιότητας οδηγούν στην κορυφή, όπου
ενώνονται. Και η μία και η άλλη μας εισάγουν «εις την κατάπαυσιν του Θεού»,
«εις την χαράν του Κυρίου»-Π. Ευδοκίμωφ, «Η Ορθοδοξία», σ. 395.
****** ***
******
Τέλος και διαρκής αρχή για όλα και για
όλους. Για τον κήρυκα του Χριστού και τη ζωή του, «ως πόλη στο βουνό επάνω» ! Παραπλήσια και αυτή του χριστιανού
εντός του σημερινού χαοτικού κόσμου, και με ποιων όχι τη μικρή ευθύνη, αυτό ας
μην παρατρέχεται ! Και, το κομποσκοίνι της μετάνοιας, άλφα και ωμέγα τελευταία,
δεν είναι να κρατάει κλειστό, είναι να ανοίγει το δρόμο σε κάποια χριστιανική
πράξη και δράση, καθημερινή κίνηση προς, ένα «λίγο ακόμα να ανεβούμε, λίγο ψηλότερα» ! Και, μπορεί αυτό να κάνει
το Χριστό αρκετά ευχαριστημένο μαζί τους ! «Χαρά
γίνεται στον ουρανό για κάθε αμαρτωλό που μετανιώνει»-Λκ.15,7. Από κει και
πέρα, αν βλέπει η ζωή αμφοτέρων να κινείται σε ατμόσφαιρα θερμής προσευχής,
ακόμα και με δυο τρία από καρδίας λόγια ! Πιο
πολύ, αν και στα όρια της πολλής
μέχρι και άκρας ταπείνωσης, και της μείζονος όλων αγάπης, τους βλέπει η μεγάλη
καρδιά Του, θαρρώ, που θα πει ελπίζω, με το κλειδί που ανοίγει την πόρτα του
Θεού στο χέρι !
Αθανάσιος Κοτταδάκης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου