ΔΕΚΑΤΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ / Η ΑΘΛΙΟΤΗΤΑ ΔΕΝ ΑΝΑΓΕΤΑΙ ΣΕ ΓΕΝΙΚΟ ΚΑΝΟΝΑ - ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΤΤΑΔΑΚΗΣ

ΔΕΚΑΤΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ

Η ΑΘΛΙΟΤΗΤΑ ΔΕΝ ΑΝΑΓΕΤΑΙ ΣΕ ΓΕΝΙΚΟ ΚΑΝΟΝΑ

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ  ΚΟΤΤΑΔΑΚΗΣ

      Ή αλλιώς και απροκάλυπτα, από τότε … «μαθητή» του Χριστού έγινε  προδοσία Εκκλησίας και Γένους ! «Φίλος, λοιπόν, Πλάτων, αλλά φίλτερη η αλήθεια» για το τι και πώς προέκυψαν το «πεσκέσι» και το «χαράτσι», συν τα θλιβερά ως άθλια παρεπόμενά τους. 

Α΄.     Αντιγράφω ενδεικτικά από Ιστορία του Ελληνικού Έθνους-Εκδοτική Αθηνών, τ. 10^ος σελ. 102.  «Το πρώτο από τα προνόμια-Μωάμεθ Κατακτητή προς Πατριάρχη Γεννάδιο-που παραβιάστηκε και φαλκιδεύτηκε ήταν το σχετικό με τη μη φορολογία του Πατριαρχείου. Αιτία όμως δεν ήταν μόνο η Πύλη, αλλά και ορισμένοι κληρικοί. Συγκεκριμένα το 1466-π.δ. μόλις δεκατρία χρόνια μετά την Άλωση- ο ιερομόναχος Συμεών, ευνοούμενος των Τραπεζουντίων προσφύγων που πρόσφατα είχαν εγκατασταθεί στην Κωνσταντινούπολη, πρόσφερε στο Σουλτάνο ως δώρο 1000 χρυσά νομίσματα για να ανέβη στον πατριαρχικό θρόνο. Επέτυχε το σκοπό του, βέβαια, αλλά από τότε καθιερώθηκε η καταβολή αναλόγου «πεσκεσίου»-φιλοδωρήματος-από κάθε νεοεκλεγόμενο Πατριάρχη.

     Με το Συμεών συνδέεται επίσης και η επιβολή του «χαρατσίου» στο Πατριαρχείο, αν και δεν ήταν ο ίδιος υπεύθυνος, αλλά οι αντίπαλοί του, οι οποίοι το 1474, κατά τη δεύτερη πατριαρχεία του, μη μπορώντας να τον ανατρέψουν με άλλες μεθόδους, «χρήμασι την νίκην αναλαβείν επειρώντο … χρυσίνους δισχιλίους τελείν κατ’ ενιαυτόν εις την Πόρταν τάξαντες». Η χρηματική αυτή υποχρέωση προς την Πύλη επιβλήθηκε από τότε ως ετήσιος φόρος, γνωστός ως «χαράτσι» ή «βασιλικόν δόσιμο».

     Και οι δυο φόροι, δηλαδή, το πεσκέσι ως έκτακτος φόρος, και το χαράτσι ως τακτικός, εξ αιτίας … πλειοδοτικού ανταγωνισμού των επιδόξων πατριαρχών και των συχνών αλλαξοπατριαρχειών, που ευνοούνταν από την Υψηλή Πύλη αφού εισέπραττε το πεσκέσι, έφτασαν με τα χρόνια σε αστρονομικά ποσά…». 

     Τα πράγματα φαίνεται άλλαξαν επί Σουλεϊμάν Μεγαλοπρεπούς που αποπειράθηκε το 1521 την κατάργηση των προνομίων, αποβλέποντας στο βίαιο εξισλαμισμό των κατοίκων της Κωνσταντινούπολης, και από πλευράς εκκλησιαστικής, περίπου στα χρόνια Ιερεμίου Β΄ του Τρανού 1595, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπήρξαν ενδιάμεσα αξιόλογοι Πατριάρχες και άλλοι πνευματικοί ταγοί επί της εποχής τους, διαβάζω επίσης, και ουδέν έτερον προσθέτω.  

Β΄        Αντιγράφω ενδεικτικά από ολιγοσέλιδο γραπτό. «Η Εκκλησία στα χρόνια της Τουρκοκρατίας», του Αρχιεπίσκοπου Χριστόδουλου. Δες Διαδίκτυο.

         1. Οι συνθήκες ζωής μέσα στην τουρκοκρατία.

            «Μερικοί, ξεκινώντας από τα προνόμια, συμπεραίνουν πως χάρις σ’ αυτά η Εκκλησία καταλέγονταν στην ηγέτιδα τάξη του τουρκοκρατούμενου ελληνισμού, θέλοντας μ’ αυτό να δείξουν πως τάχα οι άνθρωποί της απολάμβαναν τιμές και δόξες, ενώ αντίθετα ο πολύς λαός υπέφερε και δυσκολευόταν. Δεν είναι όμως αρκετά γνωστές οι σκληρές συνθήκες, κάτω από τις οποίες το Πατριαρχείο άσκησε τα προνόμια αυτά για χάρη του Γένους, ούτε οι θυσίες που χρειάσθηκαν για να διατηρηθεί η φυλή μας. Ο Χρ. Βυζάντιος παρατηρεί σχετικά ότι «η εκκλησιαστική διοίκησις εφαίνετο ότι διετηρείτο ανεξάρτητος και απελάμβανεν εξαιρετικάς τιμάς και προνόμια.  Αλλ’ ήταν βεβαρημένη εκ πολλών φόρων και δώρων και υπέκειτο πάντοτε εις τον αδυσώπητον πέλεκυν της τουρκικής εξουσίας».

     Δεν είναι ίσως γνωστό πως, λίγο μετά την παραχώρηση των προνομίων από τον Πορθητή, άρχισαν να ασκούνται τόσες και τέτοιες πιέσεις επί της Εκκλησίας, ώστε αυτός ο πρώτος Πατριάρχης Γεννάδιος να αναγκαστεί να παραιτηθεί, ο δε διάδοχός του Ισίδωρος, να βρει οικτρό τέλος … και ο τρίτος, μετά τον Γεννάδιο, Πατριάρχης Ιωάσαφ, να καθαιρεθεί, να υβρισθεί, να του κόψουν τη γενειάδα, σαν δείγμα εξευτελισμού, επειδή αρνήθηκε να παραβεί τους νόμους της Εκκλησίας, πιεζόμενος από το Σουλτάνο.  Μια ολόκληρη σειρά από ανώτερους κληρικούς, Πατριάρχες και Ιεράρχες έπεσαν «εν στόματι μαχαίρας» θύματα της τουρκικής αυθαιρεσίας και θηριωδίας, παρ’ όλον που τα προνόμια τους προφύλασσαν … Έχει παρατηρηθεί: «Ορθώς ελέχθη, ότι ναι μεν το Οικουμενικόν Πατριαρχείον απετέλεσε Κράτος εν Κράτει, αλλ’ εν Κράτει αυθαιρεσίας. Ο Πατριάρχης ήτο δέσμιος βασιλεύς δεσμίου λαού»-Κ. Μουρατίδης …   

             2.  Μεμονωμένες κηλίδες.

      Δεν έχει σημασία ότι μερικοί κληρικοί της δεν στάθηκαν στο ύψος των περιστάσεων. Πάντα το ανθρώπινο στοιχείο σχετικοποιεί τις προσπάθειες. Αλλά με κανένα τρόπο δεν μπορεί αυτό να είναι καθοριστικό της αξιολογήσεως της όλης προσφοράς της Εκκλησίας. Το ότι υπήρξαν Πατριάρχες κατώτεροι των στιγμών ή άλλοι κληρικοί επιλήσμονες των καθηκόντων τους, αυτό δεν διαγράφει την αντικειμενική κρίση, και δεν σκιάζει τη λαμπρή προσφορά της Εκκλησίας …

     … Ο-Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών-Ν. Τωμαδάκης θα προσθέσει: «Η Εκκλησία διέσωσεν τον εθνισμόν μας, την γλώσσαν μας, την Πίστιν μας, έναντι προσκαίρου υποταγής και δη βαρείας φορολογίας … Και εφθάσαμεν εις το 1821 με πρωτεργάτας πολλάς δεκάδας αρχιερέων και χιλιάδας κληρικών δίπλα εις τους λαϊκούς και τους καπεταναίους ... Το μέλλον του Ελληνισμού το εστοχάζοντο Πατριάρχαι, όπως ο Κύριλλος Λούκαρις ή ο Γρηγόριος Ε' — διπλωμάται — οι οποίοι επλήρωσαν τους αγώνας των (και την έναντι των τούρκων διπλοπροσωπίαν των) με το σχοινί της αγχόνης των» …

     … Η αντικειμενικότητα επιβάλλει να αναγνωρίσουμε, μαζί με τον Ν. Σβορώνο, πως η Εκκλησία παραμένει «σε όλη την περίοδο από τον 15^ο ως το τέλος του 17^ου αιώνα η κατευθυντήρια δύναμη του Έθνους. Επικεφαλής της εθνικής αντιστάσεως σε όλες τις μορφές της, εργαζόμενη για το σταμάτημα των εξισλαμισμών, συμμετέχοντας σε όλες τις εξεγέρσεις, ακόμη και διευθύνοντάς τες (έχει να δείξει μεγάλο αριθμό Νεομαρτύρων που είναι σύγχρονα και ήρωες της χριστιανικής αντιστάσεως) και ρυθμίζει επίσης την πνευματική ζωή».

     Διευκρινίζω για όσους δεν γνωρίζουν ότι ο Ν. Σβορώνος είναι μαρξιστής μεν, λίαν εγκρατής δε, ιστορικός της νεώτερης γενιάς, με νηφάλια και εντελώς αντίθετη με την «ερμηνεία» του πρότερα μαρξιστή ιστορικού πολιτικής γραμμής και στάσης Γιάννη Κορδάτου.

      Αυτά τα ελάχιστα πρόχειρα και ενδεικτικά από πολλά και άλλα. Κι αφήνω στο πλάι σχόλια, συστάσεις, «κε Κοττ. «Διαβάστε ιστορία», «Σας έχουν δώσει απαντήσεις δεν είναι ανάγκη να επανέλθουμε» και άλλα. Το ερώτημα που τίθεται είναι, μπορεί κάποιος κρυμμένος σε ένα ψευδώνυμο να γράφει ό,τι γράφτηκε, «θου Κύριε φυλακήν τω στόματί μου» να μην επαναλάβω !

Αθανάσιος Κοτταδάκης