Το Τροπάριο της Κασσιανής - Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Το Τροπάριο της Κασσιανής  

Ο ύμνος της Κασσιανής, που ψέλνεται στον Όρθρο της Μεγάλης Τετάρτης (το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης), είναι ένας από τους πιο γνωστούς και αγαπημένους ύμνους της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Πρόκειται για ένα συγκλονιστικό τροπάριο (Δοξαστικό των Αποστίχων), το οποίο αποδίδεται στην υμνογράφο Κασσιανή (ή Κασία), μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της Βυζαντινής υμνογραφίας.

Ορισμένα βασικά σημεία:

1. Η ζωή της Κασσιανής

Η Κασσιανή (9ος αιώνας) ήταν μοναχή, υμνογράφος και ποιήτρια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Ήταν γνωστή για την ομορφιά, τη μόρφωση και τη σοφία της. Σύμφωνα με την παράδοση, ήταν μία από τις υποψήφιες νύφες κατά την "τελετή επιλογής νύφης" του αυτοκράτορα Θεόφιλου. Ο Θεόφιλος, εντυπωσιασμένος από την ομορφιά της, φέρεται να της είπε:

-Δια γυναικός ερρύη τα φαύλα"

(Μέσω μιας γυναίκας [της Εύας] εισήλθε το κακό στον κόσμο).

Η Κασσιανή απάντησε με θάρρος:

-"Αλλά και δια γυναικός πηγάζει τα κρείττω"

(Μέσω μιας γυναίκας [της Παναγίας] προήλθε το καλύτερο [η σωτηρία]).

Η απάντησή της φαίνεται να ενόχλησε τον αυτοκράτορα, ο οποίος τελικά δεν την επέλεξε για σύζυγό του. Αργότερα, η Κασσιανή αφιερώθηκε στη μοναχική ζωή και συνέγραψε θαυμάσιους ύμνους.

2. Το Τροπάριο της Κασσιανής

Το τροπάριο της Κασσιανής αποτελεί μέρος της Όρθρου της Μεγάλης Τετάρτης και είναι εμπνευσμένο από το περιστατικό της αμαρτωλής γυναίκας που άλειψε τα πόδια του Ιησού με μύρο (Λουκ. 7:36-50). Ο ύμνος παρουσιάζει τη μετάνοια, τη συντριβή και την ελπίδα της ψυχής που αναζητά τη συγχώρεση του Θεού. Ολόκληρος ο ύμνος είναι γεμάτος βαθιά συναισθήματα και θεολογικό βάθος.

Το περιεχόμενο του ύμνου

Στον ύμνο, η γυναίκα αναγνωρίζει την αμαρτωλότητά της και προσέρχεται στον Χριστό με ταπείνωση και ελπίδα, ζητώντας το έλεός Του. Χρησιμοποιεί ποιητικές εικόνες για να εκφράσει τη μετάνοια:

Η γυναίκα αναφέρεται στον φόβο της για την τελική κρίση.

Παραλληλίζει τα πάθη της με το σκοτάδι της νύχτας.

Προσφέρει το μύρο της, που συμβολίζει τη μετάνοια και την αγάπη της προς τον Χριστό.

Θεολογικό μήνυμα

Το τροπάριο της Κασσιανής αναδεικνύει την άπειρη αγάπη και συγχωρητικότητα του Θεού. Παράλληλα, τονίζει τη δύναμη της μετάνοιας, που μπορεί να οδηγήσει από την αμαρτία στη σωτηρία. Η γυναίκα δεν κρίνεται από το παρελθόν της, αλλά από την ειλικρινή της συντριβή και την πίστη της.

3. Η παράδοση και η ψαλμωδία του ύμνου

Το τροπάριο ψάλλεται στον Όρθρο της Μεγάλης Τετάρτης, με ιδιαίτερη ευλάβεια και κατανυκτική ατμόσφαιρα. Είναι ένα από τα πιο μακροσκελή και μελωδικά τροπάρια της Μεγάλης Εβδομάδας, τονισμένο σε ήχο πλάγιο τέταρτο. Η μελωδία του είναι αργή και εκφραστική, επιτρέποντας στους πιστούς να βιώσουν το βαθύ θεολογικό του περιεχόμενο.

4. Η σύνδεση με τους πιστούς

Ο ύμνος της Κασσιανής έχει ιδιαίτερη απήχηση στους πιστούς, καθώς μιλά για τη μετάνοια, την ελπίδα, και την αγάπη του Θεού. Η αμαρτωλή γυναίκα συμβολίζει όλους εκείνους που, παρά την αμαρτωλότητά τους, βρίσκουν τη δύναμη να επιστρέψουν στον Θεό.

Το πλήρες κείμενο του ύμνου

«Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή, τὴν σὴν αἰσθομένη θεότητα, μυροφόρου ἀναλαβοῦσα τάξιν, ὀδυρομένη μύρα σοι πρὸ τοῦ ἐνταφιασμοῦ κομίζει. Οἴμοι! λέγουσα, ὅτι νυξ μοι ὑπάρχει, οἶστρος ἀκολασίας, ζοφώδης τε καὶ ἀσέληνος ἔρως τῆς ἁμαρτίας. Δέξαι μου τὰς πηγὰς τῶν δακρύων, ὁ νεφέλαις διεξάγων τῆς θαλάσσης τὸ ὕδωρ. Κάμφθητί μοι πρὸς τοὺς στεναγμοὺς τῆς καρδίας, ὁ κλίνας τοὺς οὐρανούς, τῇ ἀφάτῳ σου κενώσει. Καταφιλήσω τοὺς ἀχράντους σου πόδας, ἀποσμήξω τούτους δὲ πάλιν, τοῖς τῆς κεφαλῆς μου βοστρύχοις· ὧν ἐν τῷ παραδείσῳ Εὔα τὸ δειλινόν, κρότον τοῖς ὠσὶν ἠχηθεῖσα, τῷ φόβῳ ἐκρύβη. Ἁμαρτιῶν μου τὰ πλήθη καὶ κριμάτων σου ἀβύσσους, τίς ἐξιχνιάσει, ψυχοσῶστα Σωτήρ μου; Μή με τὴν σὴν δούλην παρίδῃς, ὁ ἀμέτρητον ἔχων τὸ ἔλεος.»

Ο ύμνος της Κασσιανής είναι ένα από τα πιο συγκινητικά έργα της βυζαντινής υμνογραφίας. Εκφράζει τη βαθιά μετάνοια και την αγάπη της ανθρώπινης ψυχής προς τον Θεό, προτρέποντας όλους τους πιστούς να στραφούν προς τη θεία συγχώρεση. Μέσα από αυτόν, η Εκκλησία καλεί τους ανθρώπους να ζήσουν το μυστήριο της μετάνοιας και να προετοιμαστούν για τη Σταύρωση και την Ανάσταση του Χριστού.

Το τροπάριο της Κασσιανής σε απόδοση του Κωστή Παλαμά:

Κύριε, γυναίκα ἁμαρτωλή, πολλά, πολλά, θολά, βαριὰ τὰ κρίματά μου.

Μά, ὦ Κύριε, πῶς ἡ θεότης Σου μιλᾶ μέσ᾿ στὴν καρδιά μου!

Κύριε, προτοῦ Σὲ κρύψ᾿ ἡ ἐντάφια γῆ ἀπὸ τὴ δροσαυγὴ λουλούδια πῆρα κι ἀπ᾿ τῆς λατρείας τὴν τρίσβαθη πηγὴ Σοῦ φέρνω μύρα.

Οἶστρος μὲ σέρνει ἀκολασίας… Νυχτιά, σκοτάδι ἀφέγγαρο, ἄναστρο μὲ ζώνει, τὸ σκοτάδι τῆς ἁμαρτίας φωτιὰ μὲ καίει, μὲ λιώνει.

Ἐσὺ ποὺ ἀπὸ τὰ πέλαα τὰ νερὰ τὰ ὑψώνεις νέφη, πάρε τα, Ἔρωτά μου, κυλᾶνε, εἶναι ποτάμια φλογερὰ τὰ δάκρυά μου.

Γύρε σ᾿ ἐμέ. Ἡ ψυχὴ πῶς πονεῖ! Δέξου με Ἐσὺ ποὺ δέχτηκες καὶ γείραν ἄφραστα ὡς ἐδῶ κάτου οἱ οὐρανοί. καὶ σάρκα ἐπῆραν.

Στ᾿ ἄχραντά Σου τὰ πόδια, βασιλιᾶ μου Ἐσὺ θὰ πέσω καὶ θὰ στὰ φιλήσω, καὶ μὲ τῆς κεφαλῆς μου τὰ μαλλιὰ θὰ στὰ σφουγγίσω.

Τ᾿ ἄκουσεν ἡ Εὔα μέσ᾿ στὸ ἀποσπερνὸ τῆς παράδεισος φῶς ν᾿ ἀντιχτυπᾶνε, κι ἀλαφιασμένη κρύφτηκε… Πονῶ, σῶσε, ἔλεος κάνε.

Ψυχοσῶστ᾿, οἱ ἁμαρτίες μου λαός, Τὰ ἀξεδιάλυτα ποιὸς θὰ ξεδιαλύσῃ;

Ἀμέτρητό Σου τὸ ἔλεος, ὁ Θεός!

Ἄβυσσο ἡ κρίση.

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος