Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026

Μια απροσδόκητη κοινωνία των πολιτών; - π. Βασίλειος Θερμός


 Μια απροσδόκητη κοινωνία των πολιτών;

π. Βασίλειος Θερμός

Από αξιόπιστες πηγές μου στη Σερβία παραθέτω ενημέρωση, μαζί με δικά μου σχόλια. Το φοιτητικό κίνημα, που γεννήθηκε από το αίτημα για αλήθεια και δικαιοσύνη, ξεκίνησε με μεγάλες συγκεντρώσεις και πεζοπορίες προς πόλεις και χωριά.
Eνα ετοιμασμένο γεύμα, ένα προσφερόμενο κρεβάτι και μια υποδοχή στην άκρη του δρόμου επέτρεπαν στους πολίτες να συμβάλουν στην κοινή υπόθεση και γι’ αυτούς το κίνημα αποκτούσε πρόσωπο.
 
Φοιτητές ταξίδεψαν με ποδήλατα έως το Στρασβούργο, ενώ στο Βελιγράδι οργανώθηκε αποκλεισμός της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης. Υποστήριξη παρείχαν επίσης μεμονωμένοι δικαστές, δικηγόροι, σχολεία, πολιτιστικοί φορείς. Βόσνιοι μουσουλμάνοι και Σέρβοι ορθόδοξοι συμμετείχαν στον κοινό αγώνα. Υπήρχε παρουσία της κρατικής σημαίας, σημαιών πανεπιστημίων και σχολών, εθνικών μειονοτήτων, δήμων και πόλεων. Διαφορετικές ταυτότητες συνεργάσθηκαν για κοινό σκοπό. Η ενότητα έπρεπε να οικοδομηθεί ανάμεσα σε ανθρώπους με διαφορετικές πεποιθήσεις και εμπειρίες. Οι γενικές συνελεύσεις αποτέλεσαν πρακτικό σχολείο: ακρόαση, συζήτηση, ψηφοφορία και αποδοχή της κοινής απόφασης. Ο συντονισμός των σχολών διαφορετικών πόλεων απαιτούσε άριστη επικοινωνία, η δε συλλογικότητα του κινήματος επέβαλλε περιορισμό των προσωπικών φιλοδοξιών.
 
Η αποκεντρωμένη λήψη αποφάσεων είχε και κόστος: βραδύτητα στη διαμόρφωση συμφωνίας, κόπωση, και ανάγκη διαρκούς ανανέωσης της συναίνεσης. Eτσι οι συμμετέχοντες μάθαιναν πως η κοινή υπόθεση απαιτεί υπομονή και επιμονή. Αυτή την ψυχολογική διάσταση ανέδειξε ο ορθόδοξος θεολόγος Μίρκο Πέριτς (ψευδώνυμο) στο κείμενό του «Ας μην περιμένουμε καλύτερους καιρούς, ας τους δημιουργήσουμε!». Χρειάζεται ιδιαίτερη προσπάθεια για να αποφύγει κανείς τη σύγκριση με τη δική μας πραγματικότητα. Η κάποτε πρωτοποριακή ΕΦΕΕ σταδιακά εκφυλίστηκε σε σημείο διάλυσης. Ποτέ δεν κατάφερε ούτε το ελάχιστο, να εκδώσει κοινώς αποδεκτά αποτελέσματα φοιτητικών εκλογών. Oσοι ζήσαμε το όνειδος του φοιτητικού κινήματος της μεταπολίτευσης αδυνατούμε να λησμονήσουμε. Οι αριστερές παρατάξεις διέλυαν συνελεύσεις ή προκαλούσαν αλλεπάλληλες ψηφοφορίες μέχρι να κουραστούν και να φύγουν οι μη οργανωμένοι, έτσι ώστε να αρπάξουν το αποτέλεσμα που ήθελαν. Οι αναρχικές αποθήκευαν μολότοφ και λοστούς, τραμπούκιζαν αντιπάλους, έχτιζαν γραφεία. Οι δεξιές παρατάξεις οργάνωναν βραδιές σε κλαμπ, εκδρομές στη Μύκονο και στην Αράχωβα, ενώ μοίραζαν θέματα SOS και προσβάσεις σε καθηγητές. Η εποικοδομητική συνεργασία συνεχίζει να αποτελεί «επιστημονική φαντασία» για τους φοιτητές μας, κατ’ απόλυτη μίμηση των «μητρικών» κομμάτων, τα οποία ανέκαθεν κινούν τα νήματα των παρατάξεων.
 
***
 
Αλλά το σερβικό κίνημα έχει και εκκλησιαστική διάσταση. Σε αυτό συμμετείχαν και πιστοί, με την προσδοκία πως οι ποιμένες θα άκουγαν το πένθος και θα αναγνώριζαν το ηθικό περιεχόμενο του αιτήματος για λογοδοσία.
 
Αντίθετα, όμως, σε podcast της Αρχιεπισκοπής Βελιγραδίου με τίτλο «Εγχρωμη επανάσταση ή επιθέσεις των μέσων ενημέρωσης κατά της Εκκλησίας», διατυπώθηκαν ισχυρισμοί περί χειραγώγησης των φοιτητών. Ευνόητη η αμηχανία απέναντι στην πρωτόγνωρη πρωτοβουλία, τόσο ώστε να αναζητούν παραλληλισμό με άλλα μοντέλα διαμαρτυρίας, δήθεν υποκινούμενα από τη Δύση.
 
Απάντηση σε αυτή την κατηγορία έδωσε ο ίδιος συγγραφέας στο κείμενο «Γιατί αυτό δεν είναι έγχρωμη επανάσταση». Τόνιζε τις εγχώριες αιτίες της δυσαρέσκειας, την ποικιλομορφία των συμμετεχόντων και το αίτημα αποκατάστασης της θεσμικής λογοδοσίας. Μάλιστα, κυκλοφορήθηκε κείμενο με τίτλο «Αναζητούμε πατέρα». Το κεντρικό αίτημα ήταν ποιμαντικό: πώς εκφράζεται εμπράκτως η συμπαράσταση στον λαό και στους φοιτητές υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες; Αλλά πώς να ακούσει προσεκτικά τους διαμαρτυρόμενους μια Σύνοδος η οποία είχε συνδέσει την πορεία της με το καθεστώς Βούτσιτς και επιπλέον ακολουθεί σαν υποταγμένη τη Ρωσική Εκκλησία;
 
Παρ’ όλα αυτά, το παρήγορο είναι ότι έξι ιεράρχες μέσα στην Ιερά Σύνοδο ζήτησαν στις 28.2.2025 να γίνουν σεβαστοί οι φοιτητές. Δεν εισακούσθηκαν και τώρα οι μητροπολίτες ανησυχούν για το μέλλον τους. Το χάσμα τους από τον λαό είναι μεγάλο, ενώ έχασαν και την κρατική στήριξη.
 
Οικεία όλα αυτά και στη χώρα μας, με μια Ιερά Σύνοδο σε πλήρη ψυχική απόσταση από τον λαό, η οποία δεν ξέρει να ακούει αλλά μόνο να διδάσκει – και όχι πάντα σωστά…
 
***
 
Αγνοούμε, προφανώς, την εξέλιξη του νεανικού σερβικού κινήματος στο μέλλον, αν θα συμβούν δικά του λάθη ή αν εχθροί του θα το πολεμήσουν. Ανεξαρτήτως αυτού, όμως, το όραμα μιας πολιτικής αυτοοργάνωσης, με ακηδεμόνευτα αιτήματα και με υπεύθυνη κατάθεση προσωπικού μόχθου, αποδεικνύεται διεθνώς πρωτότυπο, μια ευχάριστη έκπληξη. Ταυτοχρόνως καθρεφτίζεται σε αυτό η αθλιότητα του ελληνικού κομματικού τοπίου, η ανεύθυνη αδράνεια της κοινωνίας μας (όπου δέκα χρόνια οικονομικής κρίσης δεν κατάφεραν να εισαγάγουν νέα πρόσωπα στην πολιτική), και η αποκαρδιωτική απουσία των εκκλησιαστικών ηγετών.
 
*Ο π. Βασίλειος Θερμός είναι ψυχίατρος παιδιών και εφήβων, πρώην καθηγητής της Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθηνών.

Δεν υπάρχουν σχόλια: