ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΛΟΙΩΣΗ
π. Θεοδόσιος Μαρτζούχος
Η ατμόσφαιρα «στήνεται» στη λογική της Κυριακής
προσευχής, που εξαρχής με την προσφώνηση, στοιχειοθετεί διπλή σχέση. Και
κάθετη… Πάτερ! Και οριζόντια …. ημών! Δηλαδή και Πατέρας όλων μας ο Χριστός και
αδελφοί εξ Αυτού, όλοι μεταξύ μας. Ένα Σώμα. Αλλήλων μέλη οι πάντες.
Η Εκκλησία είναι το Σώμα του Ζώντος Χριστού!!
Στην Εκκλησία του Χριστού η ιερωσύνη είναι διακονία των αδελφών όχι αρχή ανεξέταστος. Οι Χριστιανοί φροντίζουν τους ιερείς με την ελευθερία των τέκνων έναντι των πατέρων όχι των δούλων έναντι των κυρίων. Δεν έχει καμία θέση ο κληρικαλισμός στον χώρο. Ατυχώς ανατρέποντας αυτή την υγιά ατμόσφαιρα έχει κατακλύσει την Εκκλησία μας ένας διπλής έκφρασης κληρικαλισμός. Από την μία, διοίκηση απολυταρχική, χωρίς συνοδικότητα ή δημοκρατικότητα, αλλά με άπειρη νομικίστικη γραφειοκρατία, που υλοποιεί με τον δυσκολότερο τρόπο το κακό προσωνύμιο των επισκόπων που αποκτήθηκε μετά την πτώση της Κωνσταντινουπόλεως … δεσπότης!! Και από την άλλη, ένας σπιριτουαλιτίστικος φασισμός επιβολής νεοφερμένων διδασκαλιών υπακοής και γεροντισμού, που «πουλάει» πνευματικότητα και διδάσκει την «ανεγκέφαλη» πίστη και την δια του … γέροντος σωτηρία!!
ΑΠΟΡΙΕΣ ΛΟΙΠΟΝ……
Α) Για
ποιον τελείται η Ευχαριστία; Για τους χριστιανούς ή για τον Θεό; Ή για τους ιερείς και παρεμπιπτόντως και για
τους λαϊκούς;
Β) Τούτο
ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν. Ανάμνηση πώς; Χωρίς…. μνήμη και σκέψη;
Μέχρι πριν κάποια χρόνια ήταν απαγορευμένη και η ανάγνωση των Γραφών για τον
κίνδυνο των αιρέσεων!
Γ) Το
κείμενο της Λειτουργίας, γιατί χρησιμοποιεί παντού τα ρήματα σε πρώτο
πληθυντικό; Είναι πληθυντικός μεγαλοπρεπείας; Η Εκκλησία του Χριστού μιλάει
στον Χριστό στον ενικό…. Εδώ Του μιλάμε όλοι, εξ ου και ο πληθυντικός.
Το κείμενο της Λειτουργίας έχει μια συγκρότηση
λογικής συνεχείας και έχει ρυθμιστεί έτσι ώστε να συνεκφωνείται από τους ιερείς
και τον λαό… «Τα σα εκ των σων σοι προσφέροντες κατά πάντα και δια πάντα,
(ιερείς μέχρι εδώ) σε υμνούμεν σε ευλογούμεν Σοι ευχαριστούμεν και δεόμεθα σου
ο Θεός ημών. (λέει και ολοκληρώνει την προσευχή ο λαός, το δεύτερο μέρος).
Συνεχίζει με άλλη παράγραφο η ευχή της αναφοράς: Έτι προσφέρομεν Σοι την
ΛΟΓΙΚΗΝ ταύτην και αναίμακτον λατρείαν και παρακαλούμεν και δεόμεθα και
ικετεύομεν κατάπεμψον το Πνεύμα σου το άγιο εφ’ ημάς (μόνο τους ιερείς;) και
επί τα προκείμενα δώρα…. και ποίησον τον άρτον τούτον…! Ο λαός επιφωνεί ΑΜΗΝ σε
κάθε επίκληση!!
Χρειάζονται στραγγαλισμό και η λογική και η
θεολογία για να οδηγηθεί κανείς στις αντιλήψεις που εκφράζει ο π. Βασίλειος και οι ομογνώμονες του.
Το κείμενο της Λειτουργίας είναι ΕΝΑ και ΕΝΙΑΙΟ
και συνεκφέρεται - εκφωνείται από δυο πλευρές αυτονόητα, τον κλήρο και τον λαό.
(π. Θεοδ. Μαρτζούχου: Η Θεία Λειτουργία τελείται από τον ιερέα ή απ’ όλους;
Εκδ. ΙΩΝΑΣ)
Απροκατάληπτη διάθεση και ελεύθερη σκέψη, χωρίς
αναζήτηση αποσπασματικών και εξ αυτού μονομερών και «ψευδών» Πατερικών ή
Κανονικών τσιτάτων, οδηγεί στην κατανόηση της διάκρισης μυημένος και αμύητος
και στην διάγνωση – διαπίστωση «Ἴσασιν οἱ μεμυημένοι»!! Ποιοί
είναι αυτοί; Κάστα εκλεκτών;
Η περιπέτεια της πνευματικής ωρίμανσης των
Χριστιανών είναι ατελεύτητη, αλλά, να βάζουν εμπόδια στην συνειδητοποίηση της
σχέσεως των Χριστιανών με τον Χριστό οι κληρικοί, αυτό είναι σκάνδαλο. Και να
νομίζουν ότι έτσι λατρεύουν σωστά τον Χριστό, είναι ακόμα χειρότερο!
Σε μια Εκκλησία που έχει το τραγικό πρόβλημα της
ακατανόητης γλώσσας, να έρχεται και ο παπάς και να λέει στον Χριστιανό… Δεν πρέπει να ακούς παρά μόνον εκφωνήσεις!
Είναι κωμικοτραγικό! Δηλαδή δεν
επιτρέπεται «να φας» το μήλο, μόνον τα φλούδια… ότι πρέπει συ… ότι άγιος ει…!
Μα στα Ελληνικά δεν υπάρχουν δευτερεύουσες προτάσεις που εκφέρονται
ανεξαρτήτως. Δεν λέμε ξαφνικά… γιατί σήμερα βρέχει! Λέμε: Δεν θα πάω στο
σχολείο, γιατί σήμερα βρέχει!
Μπήκαμε στον χώρο του γελοίου…
Με τις αντιλήψεις των ανωτέρω, για ποιά λογική
λατρεία συζητάμε;;
Η συμμετοχή στις ευχές και στην μετάληψη είναι
κοινό δικαίωμα κλήρου και λαού. Ο παπάς
δεν κοινωνάει εξ επαγγέλματος αλλά γιατί είναι Χριστιανός όχι επειδή είναι
παπάς. Ο αρχαίος δάσκαλός μας και μέγας συγγραφέας Αυγουστίνος δίδασκε τον
λαό της Ιππώνος: Είμαι Χριστιανός μαζί
με εσάς. Για σας είμαι επίσκοπος!!
Επειδή ο π. Βασ. Μπακογιάννης «τρέχει» αυτή την
αδιέξοδη … σκυταλοδρομία πρέπει να του πούμε ότι…. δεν επιτρέπεται επιλεκτική
χρήση των χωρίων. Το τροπάριο λέει: … ου μη γαρ ΤΟΙΣ ΕΧΘΡΟΙΣ ΣΟΥ … το μυστήριον
είπω…!! Δεν λέει ου μη γαρ το μυστήριον είπω … όπως το χρησιμοποιεί στον τίτλο,
παραθέτοντάς το συγχρόνως ολόκληρο στην τρίτη παράγραφο!! Γιατί…; Ποιό τον
εκφράζει;
Η παραπομπή στον αγ. Ιω. Χρυσόστομο στην 3η
του ομιλία στην επιστολή προς Εφεσσίους είναι η αποθέωσις της προκατειλημμένης
αναγνώσεως - χρήσεως….! Άλλα λέει ΆΛΛΑ τον βάζουμε ή μάλλον θέλουμε να εννοεί.
Οι τελευταίες 2-3 παράγραφοι του λόγου διδάσκουν για τον τρόπο και τις
προϋποθέσεις μετοχής στην Ευχαριστία. Θεωρούν αυτονόητη την συμμετοχή στην
προσευχή και διευκρινίζουν τα της μη συμμετοχής.
«Ὤ τῆς συνηθείας! ὤ τῆς προλήψεως! Εἰκῇ θυσία καθημερινή, εἰκῇ παρεστήκαμεν τῷ θυσιαστηρίῳ, οὐδείς ὁ μετέχων» Ταῦτα οὐχ ἵνα ἁπλῶς μετέχητε λέγω αλλ’ ἵνα ἀξίους
ἑαυτούς κατασκευάζητε. Οὐκ εἶ τῆς
θυσίας ἄξιος, οὐδέ τῆς μεταλήψεως; Οὐκοῦν
οὐδέ τῆς εὐχῆς» Συνεχίζει….
«Δεηθῶμεν
πάντες κοινῆ… Πώς ἔμεινας καί οὐ μετέχεις τῆς τραπέζης; ᾿Ανάξιος εἰμί
φησίν. Οὐκοῦν καί τῆς Κοινωνίας ἐκείνης καί τῆς ἐν ταῖς εὐχαῖς!
(Κοινωνίας… )
«᾿Ανάξιοι
καί ὀφθαλμοί τῶν θεαμάτων τούτων ἀνάξιαι
καί ἀκοαί»
Χρειάζεται κεφαλοκλείδωμα και βιασμό το
κείμενο.... να πει αυτά που δεν λέει!!
Όσο για τους Κανόνες …. αφήστε τα! Ο 12ος
της Α’ Οικουμ. λέει τελείως άλλα. Lapsi (πεπτωκότες – αρνηθέντες τον Χριστό) χωρίς
ανάγκη, στην περιοχή της αρμοδιότητας του αυτοκράτορα Λικινίου, ρυθμίζεται πώς
θα γίνονται δεκτοί και πάλι. Αφού η Σύνοδος λέει τον τρόπο καταλήγει με το
αυτονόητο …. «Δύο δε έτη χωρίς προσφοράς (μετάληψη μυστηρίων) «κοινωνήσωσι τῷ λαῷ τῶν προσευχών»!!!
Ο δε 13ος ρυθμίζει την θέση αυτού που
όντας ετοιμοθάνατος κοινώνησε… «ἐξοδεύων…» (όντας στα τελευταία του, στην έξοδο
από την ζωή) αλλά όμως δεν πέθανε! Και σ’ αυτόν λέει ο κανόνας «… μετά τῶν
κοινωνούντων τῆς εὐχῆς μόνης ἔστω».
Οι ερμηνευτικές ακροβασίες του π. Βασιλείου ατυχώς
είναι «έπεα πτερόεντα» και να με συγχωρεί. Ο δε άγιος Συμεών γράφει το ότι, το
να ακούς παριστάμενος στην Ευχαριστία την προσφορά της Αγίας Αναφοράς …
καθαίρει από των αμαρτημάτων… Δεν πιστεύω να νομίζει κάποιος ότι αυτό γίνεται
μηχανικά μαγικά και ακουσίως απλώς και μόνον με την παράσταση χωρίς να ακούς
και να καταλαβαίνεις ευχές! Αν και κάποιοι μεγαλοσχήμονες θεολόγοι το
ισχυρίζονται!! Αντιλέγει ο απ. Παύλος βεβαιώνοντάς μας ότι, «όταν σάλπιγξ άδηλον φωνὴν δῷ, ΟΥΔΕΙΣ ετοιμασθήσεται ούτε εἰς πόλεμον» ούτε
εις προσευχήν καν!
Θα τελειώσω με τις… ταλαιπωρίες που υφίσταται ο
μέγας θεολόγος (όντως ήταν) Αυτοκράτωρ
Ιουστινιανός από ανώνυμο (άλλη χριστιανική γνησιότης….) σχολιαστή –
θαυμαστή του πατρός Βασιλείου, εγκαλούμενος (ο Ιουστινιανός) ότι προσπάθησε να
θεσπίσει καινοτομία με την απαγγελία των ευχών εκφώνως!! Άλλα αντί άλλων! Οι
ευχές διαβάζονταν εκφώνως, όμως η άγνοια και η κούραση (είναι ΚΟΠΟΣ να
απαγγέλεις ΟΛΗ την Λειτουργία εκφώνως… ἴσασιν
οἱ ἱερεῖς) άρχισε να τις αποσιωπά διαστρέφοντας την τάξη και την
συνήθεια. Πράγμα το οποίο θέλει με την «Νεαρά» (=Διάταγμα) να αποκαταστήσει και
να επαναφέρει ο Ιουστινιανός, για την ωφέλεια των χριστιανών. Κατωτέρω
παρατίθεται η συγκεκριμένη «Νεαρά» για να βγάλουν τα συμπεράσματά τους, οι
θέλοντες ελευθέρως σκέπτεσθαι.
«Νεαρά» 137 του «ἐν ἁγίοις Βασιλέως ἡμῶν Ἰουστινιανοῦ».
«Μαζί με όλα αυτά, διατάσομε όλους τους επισκόπους
και πρεσβυτέρους την Θεία Ευχαριστία και το μυστήριο της Βαπτίσεως να τα
τελούν, όχι σιωπηλά και χωρίς να ακούονται, αλλά με έντονη φωνή, ώστε να ακούει
όλος ο λαός, και εξ αυτού (του ότι δηλαδή θα τα ακούνε όλα) οι ψυχές όλων να ωφελούνται
και να έρχονται σε μεγαλύτερη κατάνυξη και να επιθυμούν εντονότερα την
δοξολογία του δεσπότου Χριστού.
Έτσι διδάσκει και ο άγιος απόστολος Παύλος στην
πρώτη προς Κορινθίους επιστολή: «όταν λοιπόν προσεύχεσαι σιωπηλά (με ενδιάθετο
λόγο) αυτός που είναι απλοϊκός άνθρωπος χωρίς χαρίσματα πώς θα συμφωνήσει
λέγοντας αμήν στην προσευχή προς τον Θεό, αφού δεν κατάλαβε τι λες; Συ λοιπόν
καλά προσεύχεσαι, αλλά ο αδελφός δεν ωφελείται». Και πάλι στην προς Ρωμαίους
επιστολή λέει: «Με την καρδιά πιστεύει κανείς για να δικαιωθεί και με το στόμα
ομολογεί την σωτηρία».
Για όλα αυτά λοιπόν πρέπει τις ευχές για την αγία
Προσκομιδή (αναφορά – ευχαριστία) και τις άλλες προσευχές, με δυνατή φωνή να
τις προσφέρουν στον Κύριο και Θεό μας Ιησού Χριστό οι οσιώτατοι Επίσκοποι και
Πρεσβύτεροι. Και να ξέρουν, ότι αν κάτι από αυτά το παραβλέψουν θα απολογηθούν
οπωσδήποτε γι’ αυτό την ημέρα της Δευτέρας Παρουσίας, αλλά και εμείς (ο
αυτοκράτορας) αν το μάθουμε, δεν θα αδιαφορήσουμε ούτε θα το αφήσουμε
ανεξέταστο.
Διατάσσουμε και τους άρχοντες των επαρχιών, όταν
θα δουν κάτι από αυτά που νομοθετούμε να αμελείται, πρώτον να πιέζουν τους
Μητροπολίτες και όλους τους επισκόπους να «συνέρχονται» στις κανονισμένες
συνεδριάσεις – Συνόδους και να τηρούν όσα έχουμε διατάξει γι’ αυτές τις
συνόδους, με τον νόμο αυτόν εδώ. Αν όμως τους δουν να αναβάλλουν, αμέσως να ,ας
πληροφορούν, ώστε να επιβάλλεται από εμάς η πρέπουσα διόρθωση. Ας μάθουν και οι
άρχοντες και οι λοιποί υπήκοοι ότι αν δεν τηρήσουν όλα τα προηγούμενα θα τιμωρηθούν
με πολύ σκληρό τρόπο»!!
Εύχεσθε υπέρ ημών αδελφοί, ακροώμενοι τας ευχάς
της Αγίας Αναφοράς.
π. Θεοδ.
Μαρτζούχος
*Το Βάπτισμα ετελείτο συναρτημένο με την Θεία
Ευχαριστία. Ο Γάμος τότε δεν ιερολογείτο ακόμα και γι’ αυτό δεν τον αναφέρει.
Αργότερα συνήφθη και αυτός στην Λειτουργία. Απόηχος….. το ότι και σήμερα ο
Γάμος και το Βάπτισμα έχουν εναρκτήρια επίκληση το: «Ευλογημένη η Βασιλεία του Πατρός και του
Υιού και του Αγίου Πνεύματος….»
57 σχόλια:
Κατοχυρωμένη αναλυτική καιοφειλόμενη τοποθέτηση
Πλήρως ικανοποιητική
Δικαιούμαι να επικροτησω πρώτος η απο τους πρώτους αυτό το συγκροτημένο όπως όλα του και έξω από τα δόντια γραπτό του π.Θεοδοσιου. Είχα προτερα μια μικρή συμβολή. Και παραιτούμαι
από νεώτερη. Πατερ ευχαριστώ. Αθανάσιος Κοτταδακης
ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ πατέρα Θεοδόσιε! Ο Θεός να σας έχει καλά!
Αλλά θλίβομαι τόσο πολύ με την κατάστασή μας… γιατί; γιατί ο π. Βασίλειος καθ’ όλα σεβαστός, έγραψε όσα έγραψε; Γιατί ξέχασε το «τοις εχθροίς σου» σκέφτηκα κι εγώ από την πρώτη στιγμή…
«Μυστικῆς ἐπιτελουμένης Εὐχῆς» (Ἅγ. Γρηγόριος Νύσσης, 4ος αἰ.)
Χαρακτηριστικό των Ορθοδόξων είναι η τήρηση της Παραδόσεως.
Η τήρηση της Ιεράς Παραδόσεως είναι Αποστολική εντολή.
Στήκετε, καὶ κρατεῖτε τὰς Παραδόσεις (Β’ Θεσ. β’ 15).
Πάντα εὐσχημόνως καὶ κατὰ Τάξιν γινέσθω (Α’ Κορ. ιδ’ 40)
Γιατί πρέπει να τηρείται η Παράδοση της Εκκλησίας;
Επειδή είναι η οδός των Αγίων Πατέρων. Επόμενοι τοις Αγίοις Πατράσι είμαστε. Πρέπει να τηρείται, διότι σύμφωνα με την Παράδοση των Πατέρων, μεγιστοποιείται η δύναμη της Προσευχής της Εκκλησίας, των Ιερέων, των Πιστών, με ότι αυτό συνεπάγεται.
Σύμφωνα με τον Φουντούλη, όταν ήταν εν ζωή, μακράν η ισχυροτέρα Παράδοση ήταν η αρχαία Παράδοση των Μυστικών (όχι φωναχτών) Ευχών:
α) «Ἔχει ὅμως δημιουργηθεῖ ἀπὸ αἰώνων παράδοση ὡς πρὸς τὴ μυστικῶς ἀνάγνωση τῶν Εὐχῶν καὶ αὐτὴ σήμερα εἶναι ἡ γενικῶς κρατοῦσα σ’ ὅλη τὴν Ὀρθόδοξο Ἐκκλησία τάξη».
β) «Ἐνωρὶς ἐπεκράτησε νὰ λέγωνται “μυστικῶς” οἱ εὐχὲς τῆς θείας Λειτουργίας. Συνήθως ὁ ἱερεὺς τὶς ἔλεγε κατὰ τὴν ὥρα ποὺ ὁ διάκονος ἔλεγε τὴν συναπτή, πάντως πρὸ τῆς ἐκφωνήσεως».
γ) «“Μυστικῶς”, ὡς γνωστόν, λέγονται σήμερα ὅλες οἱ Εὐχὲς τῆς θείας Λειτουργίας ἐκτὸς ἀπὸ τὴν Ὀπισθάμβωνον [στὸ τέλος]».
δ) «Μυστικῶς λέγονται οἱ Εὐχὲς ποὺ ἀπευθύνονται στόν Θεό». [Ὅλες οἱ Εὐχὲς ὅμως στὸν Θεὸν ἀπευθύνονται (!), ὄχι στοὺς ἀνθρώπους, ἀλλὰ ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων, τοῦ κόσμου, κλπ.].
[ Ἰω. Μ. Φουντούλη, Ἀπαντήσεις εἰς Λειτουργικὰς ἀπορίας, Τόμος Εʹ (2003), ὅ.π., #551-553, σ. 201, Τόμος Βʹ, Ἀποστ. Διακονία 1994, #235, σ. 229, Τόμος Εʹ (2003), ὅ.π., #551-553, σ. 192, Τόμος Εʹ (2003), ὅ.π., #558, σ. 222. ]
Οι φωναχτές Ευχές προωθήθηκαν τα τελευταία 75 περίπου χρόνια, και ιδιαίτερα μετά την κοίμηση του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Αθηνών Σεραφείμ, από τους λειτουργιολόγους που παρασύρθηκαν από την Β’ Βατικάνεια Σύνοδο, και αυτοί παρέσυραν πόσους Κληρικούς και Λαϊκούς.
Δυστυχώς ο π. Βασίλειος έχει εμμονές. Δεν βλεπει γύρω του. Είναι σχολαστικός στο γραπτό του, δεν βλέπει το δάσος.
Από κατοχυρωμένη σε τεκμηριωμένη διατύπωση για κάθε θέμα καί άκρη δεν βγάζουμε...!
Ο Αγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λεει και άλλα παράδειγμα κατακρίνεις τον πνευμαιτκό σου πατέρα και νομίζεις ότι είσαι ἀξιο να εισέλθις στο ναό; Πρέπει να έχουμε ολική είκονα του Χρυστοστύομου διαφορετικά βρισκόμαστε σε πλάνη...
Ακόμη και αν έχει δίκιο, το ύφος είναι τόσο επιθετικό, ως εξουσίαν...ερμηνευτική έχων, που μόνο τους ομοιδεατες μπορει να πείσει. Έλεος, πάτερ, χαμηλώστε την αντιπαλότητα, ακόμη και αν οι αντίπαλοι σας την προσφέρουν. Αυτό παλι με την κατηγορία των συνεχών αγιοποιησεων, που παρεπεμπει; Στον Πατριάρχη ή στους κατ' αυτον αγίους; Και Αναστασιε ελπίζω να το δημοσιεύσεις... Το σχόλιο είναι προς τη συχνή επιθετικοτητα που διατρέχει τον λόγο του...
Τεκμηριωμένες οι απόψεις του π. Θεοδοσίου και όχι αποσπασματικές κοπτικής ραπτικής.
Το 'αφοριστικό' και επιθετικό ύφος του π. Θεοδοσίου αδικεί το περιεχόμενο πολλών άρθρων του και τον οδηγεί σε λάθη. Ομως η ουσία του συγκεκριμένου κειμένου με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο. Το θέμα 'Μυστικώς ή εκφώνως' πολλές φορές το έχουν δει μόνο ως ... κόντρα με τις Οργανώσεις ή μέσα σε ένα πλαίσιο επιβολής ενός ιδιότυπου κληρικαλισμού! Σε μοναστηριακό Μετόχι άκουσα έκπληκτος ότι ο Αγιασμός των Θεοφανίων δε μεταφέρεται στο σπίτι, θέση που έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το 'εις Αγιασμόν οίκων' που λίγο πριν είχε διαβάσει ο Αρχιμανδρίτης μ' ένα επανολύμμαυχο ναααααα, μέχρι τα κότσια!!! Υπάρχουν πιο ουσιώδη ζητήματα να λυθούν, σεβαστοί πατέρες.
Ασχολείστε με θέματα δευτερευούσης σημασίας και όχι ζωτικής σημασίας, όπως το μεταπατερικο πνεύμα της εποχής μας που ολα τα αλλοιώνει και χαϊδεύει τα αφτιά του κόσμου τούτου με τις αγαπολογίες..!
Αλλοίωση εκκλησιαστική !!!
Μεγάλη κουβέντα για το πώς και από ποιούς...!!
Είναι ηλίου φαεινότερον, ότι από την εποχή του Ιουστινιανού (5ος αιώνας) άρχισε η μυστική ανάγνωση των ευχών καί συνεχίζεται επί 1500 χρόνια δημιουργώντας ισχυρή και μακροχρόνια Παράδοση.
Μέσα στα 1500 χρόνια υπήρξαν αναρίθμητοι Αγιοι με τεράστια Πνευματικά αναστήματα, καί ΚΑΝΕΙΣ από αυτούς δέν διαφώνησε με την μυστική ανάγνωση.
Ας φροντίσει λοιπόν και ο αρθρογράφος να συνταχθεί "σύν πάσι τοις Αγίοις".
Ευχαριστουμε πολυ, π. Θεοδοσιε. Κυριως ευχαριστουμε που δεν αποκαμνετε μπροστα στους εμμονικους, ή και κακοπιστους. Η κατασταση τους ανθρωπινως ειναι ανιατη. Ως προς την επιθετικοτητα, ειναι αυτη καθεαυτη η αποκρυψη των ευχων απο τους λαικους που συνιστα επιθετικη πραξη. Χωρις συνειδητη προθεση, φυσικα.
Αν ο αγαπητος μας Αναστασιος το επιτρεπει, θα μπορουσα να παραθετω σε συνεχειες αποσπασματα απο την πατερικη ερευνα μου. Ισως ετσι πειθονταν οι καλοπιστοι. Αλλα ισως θα αποτελουσε καταχρηση του χωρου.
Διάβασα πάλι του άρθρο του π.Βασιλείου Μπακογιάννη "ου γαρ το μυστήριο είπω" και είδα ο.π. Θεοσόσιος δεν απαντά στην απόφαση της Α' Οικουμενικής Συνόδου, για ποιό λόγο οι ευχες πρέπει να λέγονται μυστικώς,αυτό είναι το κύριο επιχείρημα του π. Βασιλείου που ο π. Θεοδόσιος δεν το αγγίζει.
Ευχαριστούμε πολύ
γδμ
Πού είναι το κακό να ακούσω αυτά τα οποία λέει ο ιερέας; Από το να πηγαίνω στην Εκκλησία και να χαζεύω προτιμώ να ακούω να συγκεντρώνουμε και να προσεύχομαι.
Σεβαστε πατερ Θεοδόσιε
Αντιλαμβάνομαι από το άρθρο σας ότι διαφωνείται με τον π. Βασίλειο. Όμως αντιλαμβάνομαι ότι δεν έχετε καταλάβει το πνεύμα που διέπει τον πατέρα Βασίλειο στα άρθρα που γράφει. Γνωρίζω τον πάτερ Βασίλειο 20 χρόνια περίπου και παρα το γεγονός ότι ανθρώπινα διαφωνώ και εγώ σε κάποια πράγματα δεν παύω να κατανοώ την οπτική του. Ο πάτερ έχει την οπτική του ποιμένα που θέλει να οδηγήσει τα λογικά του πρόβατα στη σωτηρία. Εσείς πάτερ Θεοδόσιε τον γνωρίζετε υπερδιπλάσια χρόνια από μένα. Δεν έχετε καταλάβει το πνεύμα των γραφόμενων του;
Διάβασε ξανά το άρθρο και θα δεις ότι ο π. Θεοδόσιος απαντά και για την α' οικ.. Σύνοδο.
Ιφινοης
π. Βασίλειος και π. Θεοδόσιος από την ίδια πνευματική μήτρα, εκφράζουν προσωπικές απόψεις!
Μα, κανεις δεν αμφιβαλλει για τις προθεσεις κανενος. Μαθητευουμε ολοι στην Αληθεια, αλλα χρειαζεται να επισημαινουμε τις στρεβλωσεις των ερμηνειων.
Οι διαφωνιες δεν σημαινουν αντιπαλοτητα. Ας ευχομαστε υπερ αλληλων.
Η παράλογη επιμονή που δείχνει μία μειοψηφία να πολεμά τον καθιερωμένο τρόπο μυστικής ανάγνωσης, δεν εξηγεί πώς αυτός ο "λανθασμένος" τρόπος δέν εμποδίζει τους πιστούς να προοδεύουν Πνευματικά και μερικοί να αξιώνονται
Αγιασμού.
Ίσως αυτοί έχουν την αρετή της Ταπεινοφροσύνης και δέν θέλουν να διορθώσουν την Εκκλησία ....
«Οι ευχές διαβάζονταν εκφώνως, όμως η άγνοια και η κούραση (είναι ΚΟΠΟΣ να απαγγέλεις ΟΛΗ την Λειτουργία εκφώνως… ἴσασιν οἱ ἱερεῖς) άρχισε να τις αποσιωπά διαστρέφοντας την τάξη και την συνήθεια.»
Θά παρακαλέσω υἱικῶς τούς σεβαστούς πατέρες Θεοδόσιο καί Βασίλειο Θερμό νά μᾶς καταθέσουν ἕστω καί μία Πατερική μαρτυρία περί τῆς εἰς ἐπήκοον τοῦ λαοῦ ἀνάγνωσης τῶν ἰερατικῶν εὐχῶν κατά τή δισχιλιόχρονη παρουσία καί ἐμπειρία τῆς Ἐκκλησίας μας.
Μέ σεβασμό
Θεόδωρος Σ.
Προς: 25 Μαΐου 2026 στις 3:43 μ.μ.
Σεβαστό π. Βασίλειο θερμό.
Είναι χαρά, τιμή και ευλογία να φιλοξενώ άρθρα σας.
Αναμένω αποσπάσματα από την πατερική ερευνά σας, για ωφέλεια των αναγνωστών και δικιά μου. Όταν υπάρξει ο χρόνος και διάθεση από εσάς αναμένω.
Ποτέ κείμενά σας δεν μπορούν να αποτελέσουν κατάχρηση του χώρου. Το Ιστολόγιο στα 17 χρόνια της πορείας του είναι ανοικτό για φιλοξενία θέσεων.
Σας ευχαριστώ, παρακαλώ για την ευλογία σας.
Αναστάσιος Κωστόπουλος
Είχα μελετήσει πολλά βιβλία πάνω στη Θ. Λ ΤΟΥ Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ.
Η Θ. Λ φανερώνει το μέτρο της Θείας Αγάπης προς τον κόσμο!!!
Ο ιερεύς ΣΥΝΗΘΩΣ ( συνήθως)
χαμηλόφωνα λέγει " Έτι προσφερομεν.. κλπ", Τα δε προκείμενα Δώρα πάνω στην Αγ. Τράπεζα μεταβάλλονται Μ υ σ τ ι κ ω ς σε Σώμα και Αίμα Χριστού με την μια δύναμη της Αγ. Τριάδος με την οποία ο Πατήρ ευδοκει., ο Υιός αυτουργεί, το δε Πνεύμα συνεργεί..
Ο Λειτουργός σκυμμένος συνεχίζει χαμηλόφωνα την Μυσταγωγια, δηλώνοντας με αυτό τον τρόπο ότι " συλλαλει αορατως και μυστικως μόνος τω μονο Θεώ και υποστέλλει εαυτόν από φόβον και αιδώ".
Ο Λειτουργός προσεύχεται και ικετεύει τον Θεό να καταπεμψει το Πνεύμα Του Το Άγιον,ώστε αυτοί που θα μεταλάβουν σε λίγο,τα Δώρα να γίνουν εις νηψιν ψυχής,εις άφεσιν αμαρτιών & εις κοινωνιαν Του Αγ.Πνευματος.
Θεωρείται πιο εναρμονισμένο οι πιστοί να συντονίζονται με τις αιτήσεις του Λειτουργού και την Ιερά αυτή στιγμή,να επικαλούνται τον φωτισμό,την Χάρη και την κοινωνία Του ΑΓ.ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ αντί άλλων αιτημάτων να λέγουν :" Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησον και φωτισον ημας"...
Η κάθοδος Του Αγίου Πνεύματος " εφ' ημάς και επί τα προκείμενα Δώρα",είναι η απάντηση Του Θεού,ότι Ο ΘΕΟΣ μας θεωρεί παιδιά ΤΟΥ και πως τα προκείμενα Δώρα έγιναν δεκτα.
Είναι απορίας άξιο γιατί ο ιστολόγος φιλοξενεί σχόλια αγνώστου που προκαλεί σκανδαλισμό με το ψευδώνυμο Θεόδωρος Σ.
π. Νικόλαος Σιμόπουλος
Οι π. Θεοδόσιος Μαρτζουχος, π. Βασίλειος Θερμός και κ. Αθανάσιος Κοττσδακης ορθοτομουν την αλήθεια.
Παύσατε πυρ!
Μήπως στην εκκλησία παρέμεινε η αρχική τυπική διάταξη σε όλα;
Ότι δεν είναι δογματικό μπορεί να "υποστεί"κάποια αλλαγή.
Λες π.χ. ο ιερεύς "τας θύρας τας θύρας " τρέχει κάποιος επίτροπος να κλείσει καμιά πόρτα; "Οι κατηχούμενοι προέλθετε.."φωνάζουμε εκφωνως πολλές φορές, μπαίνει κανείς κατηχούμενος;
Υπήρχαν μικρόφωνα και μεγάφωνα παλιά; Τώρα με τα μικρόφωνα το μυστικώς γίνεται κοινό μυστικό και το κοινό μυστικό με τα μεγάφωνα, γίνεται αντίλαλος στα βουνά και τα λαγκάδια!
Συνεπώς μην το μπερδεύουμε το κουβάρι χωρίς ουσιαστικό λόγο...
Διαβάζει ο ιερέας χαμηλόφωνα τις ευχές όπως γίνεται επί τω πλείστον σήμερα και ακούγεται και στο εκκλησίασμα όταν τελειώνει το μέλος ο ψάλτης.
Δεν υπάρχει μυστικώς..με το μυστικώς εννοείται το χαμηλόφωνα, διαβαστά οχι από μέσα μας.
Μια φορά ένας Διάκος πήγε να βοηθήσει στην προσκομιδή και διάβαζε τα ονόματα από μέσα του και του λέει ο ιερέας χαμηλόφωνα να τα διαβάζεις όχι με τον νου μόνο...
Τα πιάσαμε "τα λεφτά μας"!
Σας ευχαριστω πολυ! Θα στελνω σημαντικα αποσπασματα σταδιακα.
Συμφωνούμε απόλυτα με τον Αναστάσιο, ότι τα άρθρα του π. Βασιλείου Θερμού όχι μόνον δεν αποτελούν "κατάχρηση", αλλά, τουναντίον, αναμένονται από εμάς με λαχτάρα. Ει δυνατόν, να υπήρχε και ένα άρθρο του την ημέρα, πάλι λίγο θα ήταν!!!
Ζητω συγγνωμη για την καθυστερηση. Το βιβλιο μου που παρουσιαζει τις πατερικες μαρτυριες για την εις επηκοον αναγνωση των ευχων της Λειτουργιας εκδοθηκε το 2003, συνεπως το pdf δεν ειναι δυνατον τωρα να μετατραπη σε σημερινο word, ουτε να δεχθη αντιγραφη και επικολληση. Εργαζομαστε με τον εκδοτη για να βρουμε λυση στο προβλημα.
Εἰ κακῶς ἐλάλησα, μαρτύρησον περὶ τοῦ κακοῦ· εἰ δὲ καλῶς, τί με δέρεις; απαντά ο Ιησούς στον υπηρέτη του αρχιερέα που τον χαστούκισε κατά τη διάρκεια της δίκης Του...
Το κείμενο θίγει ένα πραγματικό και σοβαρό εκκλησιολογικό ζήτημα: τη συνειδητή συμμετοχή του λαού στη Θεία Λειτουργία. Η υπενθύμιση ότι η Ευχαριστία δεν είναι ιδιωτική πράξη του ιερέα, αλλά κοινή λατρεία όλης της Εκκλησίας, είναι θεολογικά βάσιμη και ποιμαντικά χρήσιμη. Ο λαός δεν είναι θεατής· συμπροσεύχεται, συναινεί, προσφέρει και κοινωνεί.
Ωστόσο, το πρόβλημα βρίσκεται στο ύφος. Η οξύτητα, η ειρωνεία και η απαξίωση της αντίθετης άποψης κάνουν την αλήθεια να μοιάζει περισσότερο με όπλο παρά με θεραπεία. Ο ποιμένας μπορεί να ελέγχει αυστηρά, αλλά ο έλεγχός του πρέπει να έχει πόνο, πραότητα και μέριμνα να σωθεί και αυτός που σφάλλει.
Στο κείμενο φαίνεται ζήλος για την αλήθεια, αλλά ζήλος αναμεμειγμένος με θυμικό φορτίο. Ο τρόπος του λόγου κινδυνεύει να εμφανίσει τη θεολογική κρίση του συγγραφέα ως αυτονόητη κρίση της Εκκλησίας και την αντίθετη θέση ως σχεδόν παθολογία. Έτσι, το θεολογικό επιχείρημα έχει αξία, αλλά το ποιμαντικό ήθος του λόγου τραυματίζεται.
Ο άγιος Ιωάννης Κασσιανός υπενθυμίζει ότι η κενοδοξία είναι λεπτό πάθος, διότι μπορεί να παρεισφρήσει όχι μόνο σε φανερές αδυναμίες, αλλά και σε πράγματα φαινομενικά καλά: στη γνώση, στον ζήλο, στην ακρίβεια, ακόμη και στην υπεράσπιση της αλήθειας.
Γι’ αυτό τέτοια κείμενα χρειάζονται προσοχή όχι μόνο ως προς την πρόθεση του συγγραφέα, την οποία δεν μπορούμε να γνωρίζουμε, αλλά και ως προς την επίδρασή τους στον αναγνώστη. Ένας λόγος οξύς, ειρωνικός ή αποδομητικός μπορεί, χωρίς να προέρχεται κατ’ ανάγκην από εμπάθεια, να σχηματοποιήσει μέσα στον αναγνώστη λεπτούς εμπαθείς λογισμούς.
Ιδίως όποιος βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της κάθαρσης και παλεύει με την κενοδοξία, τον θυμό, την κατάκριση ή την αυτοδικαίωση, μπορεί εύκολα να προσλάβει την αλήθεια όχι ως πρόσκληση μετανοίας, αλλά ως αφορμή εσωτερικής υπεροχής: «εγώ καταλαβαίνω, οι άλλοι πλανώνται». Τότε ακόμη και ένας θεολογικά βάσιμος λόγος μπορεί να γίνει, για τον αδύναμο αναγνώστη, υλικό μολύνσεως μέσω των πονηρών λογισμών που εύκολα γεννιούνται.
Σπεύδω -φίλε και αγαπητέ μου κ, Αναστάσιε- ως κατά ένα τρόπο αναμειχθείς στο θέμα και στέλνω πρωτότυπο κείμενο, απλό σε γενικές γραμμές, παρά ταύτα με ερμηνευτικές παρεμβολές. Από τα πιο παλιά, και πολύ γνωστό Απόσπασμα από την Α΄ Απολογία-65/67- του Αγίου Ιουστίνου του φιλόσοφου και Μάρτυρα, 100-165 μΧ. όπου φαίνεται καθαρά, από όσους έχουν μάτια καθαρά, αν και πώς γινόταν η Κυριακάτικη Λειτουργία παλιά, πολύ παλιά. Αν, δηλαδή, ήταν περιορισμένος σε σιωπή ή μετείχε άμεσα και εις επήκοον και ο λαός του Θεού- «Έπειτα ἀνιστάμεθα κοινῇ πάντες καὶ εὐχὰς πέμπομεν», «Καὶ ὁ λαὸς ἐπευφημεῖ λέγων τὸ «᾿Αμήν».
«Καὶ τῇ τοῦ ἡλίου λεγομένῃ ἡμέρᾳ-Sunday-Αγγλικά, Sonntag-Γερμανικά μέχρι σήμερα, Κυριακή για μας-πάντων κατὰ πόλεις ἢ ἀγροὺς μενόντων-όσοι μένουν στις πόλεις ή στα χωριά- ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνέλευσις γίνεται-Εκκλησιάζονται. Καὶ τὰ ἀπομνημονεύματα τῶν ἀποστόλων-Απόστολος-Ευαγγέλιο-ἢ τὰ συγγράμματα τῶν προφητῶν ἀναγινώσκεται, μέχρις ἐγχωρεῖ-όσο χρόνο χρειάζεται.
Εἶτα παυσαμένου τοῦ ἀναγινώσκοντος ὁ προεστὼς διὰ λόγου τὴν νουθεσίαν καὶ πρόκλησιν τῆς τῶν καλῶν τούτων μιμήσεως ποιεῖται-ο ιερέας κάνει κήρυγμα. Έπειτα ἀνιστάμεθα κοινῇ πάντες καὶ εὐχὰς πέμπομεν·-ο ιερέας και όλο το εκκλησίασμα προσεύχεται, δεν υπάρχουν ακόμα συγκροτημένοι ύμνοι.
Καί, ὡς προέφημεν, παυσαμένων ἡμῶν τῆς εὐχῆς ἄρτος προσφέρεται καὶ οἶνος καὶ ὕδωρ, καὶ ὁ προεστὼς εὐχὰς ὁμοίως καὶ εὐχαριστίας, ὅση δύναμις αὐτῷ αναπέμπει-και εδώ οι ευχές του ιερέα είναι όποιες και όσες μπορεί, αργότερα οι επίσκοποι έθεσαν στη διάθεσή τους κοινό κείμενο, και πάντα ταύτα τον 4ο και 5ο αιώνα αντικαταστάσθηκαν από Λειτουργία Χρυσοστόμου, Βασιλείου, και άλλες π΄χ, Αμβροσίου στη Δύση κλπ. Καὶ ὁ λαὸς ἐπευφημεῖ λέγων τὸ «᾿Αμήν»,-που σημαίνει γένοιτο ή μακάρι να γίνει, ήτοι σημειώνω για τους μονολιθικούς και στενοκέφαλους στο πιο κρίσιμο σημείο, καθαγιασμός, και η υπογραφή του από τον παρόντα λαό του Θεού.
Καὶ ἡ διάδοσις καὶ ἡ μετάληψις ἀπὸ τῶν εὐχαριστηθέντων ἑκάστῳ γίνεται, καὶ τοῖς οὐ παροῦσι-απόντες- διὰ τῶν διακόνων πέμπεται-Θεία Κοινωνία.
Πάμε τώρα και στη Λειτουργία μετά τη Λειτουργία, τη Λειτουργία- κοινωνία της Αγάπης. «Οἱ εὐποροῦντες δὲ καὶ βουλόμενοι κατὰ προαίρεσιν ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ ὃ βούλεται δίδωσι, καὶ τὸ συλλεγόμενον παρὰ τῷ προεστῶτι ἀποτίθεται-στον ιερέα- καὶ αὐτὸς ἐπικουρεῖ ὀρφανοῖς τε καὶ χήραις, καὶ τοῖς διὰ νόσον ἢ δι' ἄλλην αἰτίαν λειπομένοις, καὶ τοῖς ἐν δεσμοῖς οὖσι-φυλακισμένοι- καὶ τοῖς παρεπιδήμοις οὖσι ξένοις, καὶ ἁπλῶς πᾶσι τοῖς ἐν χρείᾳ οὖσι κηδεμὼν- συμπαραστάτης-γίνεται.
Αθανάσιος Κοτταδάκης
Ο Κύριος εδίδασκε δημόσια σε μεγάλα πλήθη.
Αλλά την Θεία Λειτουργία ("Λάβετε, φάγετε, .....πίετε εξ αυτού πάντες ....") την δίδαξε μόνο σε δώδεκα ανθρώπους, μακριά από τα μάτια καί τα αυτιά του πλήθους.
Αγαπητοί μου πατέρες και αδελφοί τρέφουμε αυταπάτες. Η συμμετοχή στη Θεία λατρεία δεν είναι ζήτημα ακουστικής των ευχών, αλλά ζήτημα καθαρότητας εσωτερικής και βαθειάς ταπείνωσης.
Οι ιερείς υποχρεωτικώς οφείλουν να διαβάζουν τις λειτουργικές ευχές είτε το κάνουν μυστικώς, είτε εκφώνως, πόσοι ιερείς μετέχουν και βιώνουν πραγματικά (πνευματικά, αν θέλετε) το μυστήριο και χύνουν έστω και ένα δάκρυ ευγνωμοσύνης προς τον σφαγισθέντα υπέρ ημών Ιησού Χριστό; Ποια ακριβώς είναι η δική τους συμμετοχή και με ποιό τρόπο, όταν το πρώτιστο είναι να «πιάσουν» τον ήχο της ημέρας, να καμαρώνουν για τα ωραία άμφιά τους και την καλλιέπεια του λόγου τους; Τι αύρα μεταφέρουν στο λαό;
Το αν οι ευχές βοηθούν στην κατανόηση της λατρείας και τη συμμετοχή του λαού, φαίνεται ξεκάθαρα απ΄τον τρόπο συμμετοχής των χριστιανών στα μυστήρια της βάπτισης, του γάμου και στις κηδείες που τα ακούν όλα εκφώνως. Καμία συγκίνηση, καμία αίσθηση, του χώρου, για να μην πω μηδενική συμμετοχή και ασέβεια χειρίστης μορφής! Και δεν τολμάς να πεις μισή κουβέντα γιατί θα σου κάνουν μήνυση!
Μόνο και μόνο από το ντύσιμο και τη στάση τους, κατανοείς ότι δεν τους αγγίζει τίποτα! Κανείς σχεδόν δεν παρακολουθεί! Τι φταίει στην περίπτωση αυτή;
Ο Μαχάτμα Γκάντι έλεγε: «Οι χριστιανοί μοιάζουν με πέτρες (σκληροί). Όταν την πέτρα την πετάξεις στο νερό το μόνο που θα συμβεί είναι να βραχεί εξωτερικά. Θα ‘πρεπε να είναι σφουγγάρια να ρουφούν όσο γίνεται περισσότερο νερό και να μαλακώνουν».
Οι περισσότεροι χριστιανοί πέτρες μπαίνουν στον «οίκο του Θεού», πέτρες βγαίνουν.
Πόση Χάρη ρουφούν και μένουν αδιόρθωτοι δια βίου;
Ο «νοών νοείτω» και «ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω».
Ένας ασήμαντος παπάς
Εξαιρετικό σχόλιο. Αποτυπώνετε με ακρίβεια έναν μεγάλο πειρασμό, στον οποίο λίγοι δυστυχώς μπορούμε να αντισταθούμε.
Μπορείτε να μάς παραθέσετε 5 - 10 Πατερικά χωρία, αν υπάρχουν, καί θα καταλάβουμε.
Δέν είναι ανάγκη να δημοσιεύσετε όλο το βιβλίο.
«... Θα τελειώσω με τις… ταλαιπωρίες που υφίσταται ο μέγας θεολόγος (όντως ήταν) Αυτοκράτωρ Ιουστινιανός από ανώνυμο (άλλη χριστιανική γνησιότης….) σχολιαστή – θαυμαστή του πατρός Βασιλείου...»
Ἀπό τήν κατωτέρω διεύθυνση:
https://alopsis.gr/to-provlima-tis-anagnoseos-ton-eycho/
καί ἀπό ἄρθρο τοῦ Ἀρχ. Νικόδημου Μπαρούση «Το “πρόβλημα” της αναγνώσεως των ευχών» μεταφέρω ἀποσπασματικά:
Β΄. Ὁ δὲ Ἰωάννης Φουντούλης, ἂν καὶ δὲν διέκειτο τόσον εὐμενῶς ὑπὲρ τῆς μυστικῆς ἀναγνώσεως τῶν εὐχῶν, εἶχε τὸ θάρρος νὰ γράψῃ :
«…Εἰς τὸν ὑπερκόσμιον χαρακτῆρα τῆς θείας λατρείας ὀφείλεται καὶ ἡ σταθερότης τοῦ λειτουργικοῦ τύπου. Οὗτος ἐξελίσσεται μὲν πάντοτε καὶ ἀναπτύσσεται ὡς τὸ ἀειθαλὲς δένδρον τὸ «πεφυτευμένον παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων» (Ψαλμ. α΄ 3) τοῦ Πνεύματος, ἀλλ’ ἐν τῷ συνόλῳ του κέκτηται θεῖον κῦρος, δὸς δ’ εἰπεῖν καὶ τὴν σφραγῖδα τῆς θεοπνευστίας καὶ τῆς θείας ἀποκαλύψεως.
Ἡ ἐπὶ γῆς λατρεία ἦτο πάντοτε ἐν τῇ λειτουργικῇ συνειδήσει τῆς Ἐκκλησίας τὸ ἀπαύγασμα καὶ τὸ ἀποτύπωμα τῆς ἐπουρανίου. Οἱ ἄγγελοι ἐν οὐρανοῖς τελοῦν τὴν αὐτὴν λειτουργίαν διακονοῦντες τὸν Ἀρχιερέα Χριστόν, ὡς ἐν τῇ ἁψῖδι τοῦ βήματος εἰκονίζεται. Αὐτοὶ καὶ ἐκεῖνος φοροῦν τὰ αὐτὰ ἱμάτια καὶ λειτουργικὰ ἄμφια, διὰ τῶν ὁποίων κοσμεῖται καὶ ἡ ἐπὶ γῆς ἱεραρχία.
Ὁ Μωϋσῆς εἶδεν ἐν τῷ ὄρει τὴν οὐράνιον σκηνὴν καὶ κατὰ τὸν ἀκριβῆ αὐτῆς τύπον ἐγένετο καὶ ἡ ἐπίγειος (Ἐξ. κε΄ 40). Καὶ αἱ πλέον ἀσήμαντοι λεπτομέρειαι τῆς λατρείας τῆς σκηνῆς ἦσαν ἄνωθεν ἀποκεκαλυμμέναι καί, τὰ ἐπὶ γῆς τελούμενα, ἀπομιμήματα τῶν οὐρανίων.
Ὁ Ἰωάννης εἶδε τὴν πρὸ τοῦ Ἀρνίου λατρείαν τὴν ἐν τῷ οὐρανῷ καί, κατὰ τὸ ὑπόδειγμα αὐτῆς καὶ κατὰ τὴν θεόπνευστον προφητικὴν ὅρασιν, τὰ ἐπὶ γῆς ἐμιμήθησαν τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Τὸ ἔλασσον ἀκολουθεῖ τὸ μεῖζον. Καὶ λατρεία, εἰς τὴν ὁποίαν συμμετέχουν ἀοράτως ἐν τῷ ναῷ παρόντες ὁ Μέγας Ἀρχιερεύς, οἱ ἄγγελοι καὶ τὰ πνεύματα τῶν δικαίων, ὁποίαν προσοχὴν ἐπιβάλλει εἰς τὸν ταπεινὸν τῆς γῆς ὑμνῳδὸν καὶ τελετουργόν, διὰ νὰ μὴ παρασαλεύσῃ τὴν οὐράνιον ἁρμονίαν τῆς «ἐν ἑνὶ στόματι» ὑπὸ πάντων τῶν κτισμάτων ἀναπεμπομένης δοξολογίας ! …
Τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ εἶναι μυστήριον. Μυστήριον τοῦ ὁποίου ἡ φανέρωσις ἐνέχει λυτρωτικὸν χαρακτῆρα, ἀπελευθεροῦσα διὰ τῆς θείας ἀποκαλύψεως τὸν ἐν σκότει ἄνθρωπον, καὶ φωτίζουσα τὸν νοῦν αὐτοῦ διὰ τῆς θεογνωσίας.
Ἡ ἀποκάλυψις ἐπιφυλάσσεται εἰς τοὺς πιστούς. «Μὴ δότε τὸ ἅγιον τοῖς κυσὶν» (Μάτθ. ζ΄ 6). Ἡ δημιουργία τῆς τάξεως τῶν κατηχουμένων καὶ τῶν φωτιζομένων ὑπηρετεῖ ἀκριβῶς τὸν σκοπὸν τῆς βαθμιαίας ἀποκαλύψεως τοῦ φωτὸς τοῦ Χριστοῦ καὶ διανοίξεως τῶν ὀφθαλμῶν καὶ τῶν ὤτων τῶν ἀμύητων.
Ἐντεῦθεν ἔντονοι ἐν τῇ ἀρχαίᾳ Ἐκκλησίᾳ κατεβάλλοντο προσπάθειαι πρὸς διαφύλαξιν τοῦ ἀπορρήτου τῶν μυστηρίων, τῆς χριστιανικῆς δηλαδὴ διδασκαλίας καὶ τελετουργίας. Ὁ Θεὸς παρέμεινε πάντοτε ἐν τῷ γνόφῳ αὐτοῦ, «ὁ τῶν ἀρρήτων καὶ ἀθέατων μυστηρίων Θεός, παρ’ ᾧ οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως οἱ ἀπόκρυφοι» (Λειτουργία τῶν Προηγιασμένων, «Εὐχὴ μετὰ τὴν εἴσοδον τῶν τιμίων δώρων»), ἡ δ’ ἀποκάλυψις τῆς δόξης αὐτοῦ, ὡς ἐν τῷ Θαβωρείῳ φωτί, ἐγίνετο πάντοτε οὐχὶ εἰς πάντας. Καὶ εἰς τοὺς ὀλίγους ἐγίνετο κατὰ τὴν δυναμικότητα καὶ τὴν δεκτικότητα αὐτῶν, «καθὼς ἠδύναντο» («Ἀπολυτίκιον» τῆς Μεταμορφώσεως, 6 Αὐγούστου).
Πρὸς τὴν κλιμακωτὴν ταύτην ἀνάβασιν καὶ θεοφάνειαν ἀνταποκρίνεται ἡ τριμερὴς διαίρεσις τοῦ ναοῦ. Νάρθηξ, κυρίως ναός, βῆμα.
Τὸ βῆμα, τὰ ἅγια τῶν ἁγίων, κατακλείει τὸ ὑπερυψωθὲν τέμπλον. Τὰ ἔσω εἶναι κεκρυμμένα ἀπὸ τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ λαοῦ. Δι’ εἰκόνων γίνεται πρὸς αὐτοὺς ἡ ἀποκάλυψις. Τὰ βῆλα καὶ τὰ βημόθυρα αἴρονται εἰς ὡρισμένας μόνον περιστάσεις καὶ κατακλείονται κατὰ τὰς καιρίας στιγμὰς τοῦ ὑψίστου τῶν μυστηρίων, τῆς θείας Εὐχαριστίας.
Εἰς τὸν νάρθηκα ἡ ἀποκάλυψις εἶναι ἔτι μικροτέρα. Οἱ ὕμνοι μόλις ἀκούονται. Τὰ ἐν τῷ ναῷ τελούμενα εἶναι μόλις ὁρατά. Καὶ εἰς τὸ Σύμβολον κατακλείονται καὶ αὐταὶ αἱ θύραι. «Μή τις τῶν κατηχουμένων, μή τις τῶν ἀμύητων, μή τις τῶν μὴ δυναμένων ἡμῖν συνδεηθῆναι» (Λειτουργία Ἰακώβου τοῦ Ἀδελφοθέου, «Κατηχούμενα»).
Συνεχίζεται…
Θ.Σ.
β΄
συνέχεια...
Ἡ κάλυψις τῶν ἱερῶν σκευῶν διὰ διπλῶν καλυμμάτων ἐλάχιστα ἐξυπηρετεῖ πρακτικοὺς σκοπούς. Ἡ τάσις τῆς ἀποκρύψεως τῶν μυστηρίων ἦτο πολὺ ἰσχυροτέρα τούτων. Ὁ κατὰ τὸν μεσαίωνα τόσον διαδεδομένος συμβολισμὸς καὶ ἡ ἐπιζήτησις τῶν κεκρυμμένων νοημάτων δι’ ἕκαστον τῶν λειτουργικῶν ἀμφίων, καὶ τῶν λειτουργικῶν σκευῶν, καὶ τῶν λειτουργικῶν πράξεων, κινήσεων καὶ τελετῶν, ἀποβλέπουν ἀκριβῶς εἰς τὴν δι’ ὅλων τῶν μέσων διείσδυσιν εἰς τὸ «μυστήριον τοῦ Χριστοῦ», τοῦ «ἀποκεκρυμμένου» (Ἐφεσ. γ΄ 9), ἀλλ’ ἐν τῇ θείᾳ λατρείᾳ παντοιοτρόπως φανερουμένου πρὸς ἁγιασμὸν καὶ σωτηρίαν τῶν πιστῶν.
Εἰς τὴν τάσιν ταύτην ὀφείλεται καὶ ἡ μυστικῶς ἀνάγνωσις τῶν εὐχῶν.
Πόσον ἐνωρὶς ἤρχισεν ἡ πρᾶξις αὕτη μαρτυρεῖ ἡ σχετικὴ Νεαρά του Ἰουστινιανοῦ, ἥτις μόνον προσωρινὸν ἀποτέλεσμα εἶχεν, ἐὰν εἶχεν.
Ἡ θεία Λειτουργία, τὸ μυστήριον τῶν μυστηρίων, ἔμεινεν εἰς ὅλους τοὺς λειτουργικοὺς τύπους τὸ σεσιγημένον μυστήριον, πρὸ τοῦ ὁποίου «σιγᾷ πᾶσα σὰρξ βροτεία καὶ ἵσταται μετὰ φόβου καὶ τρόμου» (Ὕμνος ἀντὶ τοῦ Χερουβικοῦ κατὰ τὸ Μέγα Σάββατον).
Εἶναι αὐτὴ ἡ ὑπερτάτη θεοφάνεια, πρὸ τῆς ὁποίας ὁ ἄνθρωπος συντριβόμενος κλείει τὰ ὦτα καὶ δέεται, ὡς εἰς τὸ Σινᾶ, νὰ εὑρεθῇ μεσίτης (Ἐξ κ΄ 19). Ὁ φόβος τοῦ κατακρίματος τὸν συνέχει. «Πῦρ γὰρ ὑπάρχει τοὺς ἀναξίους φλέγον» (Ἀκολουθία θ. Μεταλήψεως, στίχοι Συμεὼν τοῦ Μεταφραστοῦ).
Ἡ περίτρομος διάνοια καὶ ἡ συντετριμμένη ψυχὴ τοῦ πιστοῦ ἱκανοποιεῖται μόνον ὅταν, μετὰ τὴν τέλεσιν τῆς φρικτῆς θυσίας καὶ μετὰ τὴν κοινωνίαν τῶν Μυστηρίων, ἀκουσῃ τὴν εἰρηνικὴν καὶ συγκεφαλαιοῦσαν τὰ πάντα γλυκεῖαν ὀπισθάμβωνον εὐχήν.
Ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐκαλλιεργεῖτο ἡ ἀπόστασις μεταξὺ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ καὶ τοῦ δούλου αὐτοῦ, μόλις εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθῇ. Τὴν ἀπόστασιν ὅμως ταύτην ἐπλήρου ὑπερεπαρκῶς ἡ τιμὴ τῆς Θεοτόκου καὶ τῶν Ἁγίων, τῶν ὁποίων αἱ μεσιτεῖαι ἐγεφύρουν τὸ λειτουργικὸν τοῦτο κενόν …
Οὐδὲν μυστήριον ἢ τελετὴ τελεῖται ἄνευ ἱερέως. Αὐτὸς μόνος εἰσέρχεται εἰς τὰ Ἅγια τῶν Ἁγίων. Ἐγγίζει τὸ θυσιαστήριον. Ψαύει τὰ σκεύη καὶ αὐτὸ τὸ Σῶμα τοῦ Κυρίου. Ἁγιάζει ἑαυτὸν καί, πλήρης χάριτος καὶ ἁγιασμοῦ, ἐξέρχεται πρὸς στιγμὴν ὡς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διὰ νὰ εὐλόγησῃ, ἁγιάσῃ καὶ μεταδώσῃ τὴν χάριν εἰς τὸν παρεστῶτα λαόν. Οὔτε ἄγγελοι οὔτε ἀρχάγγελοι ἠξιώθησαν τοιούτων χαρισμάτων. Καὶ αὐτῶν ὑπέρκειται ἡ διακονία τοῦ ἱερέως. Τὰ λειτουργικὰ κείμενα γέμουν παρομοίων ἐκφράσεων καὶ χαρακτηρισμῶν.
Παράδοξον εἶναι λοιπὸν πῶς ὁ ἱερεὺς ἔγινε, διὰ τοῦ ἀγγελικοῦ αὐτοῦ ἔργου, διὰ τῆς ἐν αὐτῷ οἰκούσης ὑπερφυοῦς ἱερατικῆς δυνάμεως, τὸ κατ’ ἐξοχὴν λειτουργικὸν ὄργανον τοῦ Θεοῦ, ὁ ἅγιος, ὁ πατήρ, ἡ ζῶσα ὑπόμνησις τῆς παρουσίας τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ μέσῳ τοῦ περὶ πολλὰ τυρβαζομένου κόσμου.
Ἐντεῦθεν ἐξηγοῦνται πλεῖστα λειτουργικὰ ἔθιμα. Αἱ λαμπραὶ ἱερατικαὶ καὶ ἀρχιερατικαὶ στολαί, ἡ ἀπόκοσμος ἐξωτερικὴ ἐμφάνισις τοῦ κλήρου, οἱ πολυχρονισμοί, οἱ ἀσπασμοὶ τῆς χειρός, κ.τ.τ., δὲν εἶναι πάντοτε γεννήματα τῆς ἀνθρωπίνης ματαιοδοξίας, ἀλλὰ τὸ ἀπαύγασμα τῆς περὶ τοῦ ἱερέως συνειδήσεως τοῦ χριστωνύμου λαοῦ.
»Τοιοῦτον παρουσιάζεται τὸ πνεῦμα τῆς χριστιανικῆς λατρείας, τὸ ζῶν καὶ ζωογονοῦν αὐτὴν καὶ τοὺς χριστιανικοὺς λαοὺς μέχρι σήμερον. Πνεῦμα ὑπερκόσμιον, ἀσκητικόν, μυστηριακόν, ἱερατικόν. Λατρεία «ἐν πνεύματι καὶ ἀλήθεια», γνήσιον τέκνον τῆς ἐν τῇ μετὰ τοῦ Πνεύματος κοινωνίᾳ ἐνθουσιώσης καὶ σφριγώσης Ἐκκλησίας.
Αὐτὸ τὸ Πνεῦμα λαλεῖ ἐν αὐτῇ καὶ κράζει τό: «Ἀββᾶ ὁ Πατὴρ» (Ρωμ. η΄ 15 / Γαλ. δ΄ 6). Διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἡ Ἐκκλησία αἰρομένη ἐπάνωθεν τῶν μικροτήτων τοῦ κόσμου καὶ «στερεουμένη ἐν Κυρίῳ» (πρβλ. τοὺς εἱρμοὺς τῆς γ΄ ᾠδῆς τῶν κανόνων), ἐν ἁγιασμῷ καὶ θείῳ πόθῳ καὶ ζήλῳ λέγει, ὡς ἡ Νύμφη τῆς Ἀποκαλύψεως, τὸ «ἔρχου» πρὸς τὸν Νυμφίον αὐτῆς (Ἀποκ. κβ΄ 17). «Ἔρχου, Κύριε Ἰησοῦ» (Ἀποκ. κβ΄ 20). Καὶ μόνη ἡ διαβεβαίωσις αὐτοῦ: «Ναί, ἔρχομαι ταχὺ» (Ἀποκ. κβ΄ 20), πληροῖ τὴν καρδίαν αὐτῆς ἀσφαλείας ἐν τῷ κλύδωνι τοῦ κόσμου. «Ἔλθετω ἡ Βασιλεία σου» (Ματθ. ϝ΄ 10 / Λουκ. ια΄ 2), «ἐλθέτω χάρις καὶ παρελθέτω ὁ κόσμος οὗτος» (Διδαχή, Χ).
Συνεχίζεται…
Θ.Σ.
γ΄
συνέχεια...
Καὶ ταῦτα μὲν ἐν τῇ θεωρίᾳ ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ πράξει ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν τὸ πνεῦμα τοῦ χριστιανικοῦ κόσμου εὑρίσκετο ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς λατρείας. Θὰ ἦτο ὑπερβολὴ ἐὰν ὑπεστηρίζετο ὅτι ἀπόλυτος ποτὲ ἰσορροπία καὶ ταυτισμὸς ἐπεκράτησε μεταξὺ τῶν δύο τούτων.
Ἤδη εἰς τὴν ἀποστολικὴν ἐποχὴν αἱ ἐν τῇ θείᾳ λατρείᾳ ἐνθουσιαστικαὶ τάσεις, δὲν εὕρισκον πλήρη ἀνταπόκρισιν εἰς τὰς χριστιανικὰς κοινότητας. Βραδύτερον ἡ κατάστασις ἐπεδεινώθη, ὅταν ὁ χριστιανισμὸς κατέστῃ ἡ κατὰ συνθήκην θρησκεία πάντων καὶ πασῶν.
Ἀλλ’ ὅμως ἡ ἀντίθεσις μεταξὺ τοῦ πνεύματος τοῦ κόσμου καὶ τοῦ πνεύματος τῆς θείας λατρείας δὲν ἦτο ἰσχυρά. Καὶ οἱ πλέον χλιαροὶ πιστοί, ζῶντες εἰς μίαν πνευματικὴν ἀτμόσφαιραν παραπλήσιον πρὸς ἐκείνην τῆς θείας λατρείας, ἔβλεπον ὡς πρὸς ἰδεώδη εἰς ὅ,τι ἡ θεία λατρεία ἐνεσάρκωνεν.
Τὰ ὄμματα τῆς θρησκευούσης ἀνθρωπότητος ἴσως ἐν τῇ πράξει ἔθελγοντο ἀπὸ τὴν «γλυκύτητα τοῦ κόσμου», ἀλλ’ ἐν τῇ θεωρίᾳ ἡλκύοντο ἀπὸ τὸ ὅραμα τοῦ οὐρανοῦ. Ὁ λαός, βασιλεῖς, στρατηγοί, ἄρχοντες ἔζων ἐν τῷ κόσμῳ, ἀλλ’ εἰς τὴν ἤρεμον λατρείαν τῆς μονῆς, ἐντὸς τῶν ναῶν, ἐζήτουν τὸ ὑπερκόσμιον θέλγητρον τῆς μετὰ τοῦ Θεοῦ ἐπικοινωνίας. Μὲ ἄλλας λέξεις, τὰ ἰδανικὰ τοῦ χριστιανικοῦ κόσμου καὶ τὰ ἐν τῇ λατρείᾳ καλλιεργούμενα ἰδεώδη, κατὰ μέρος ἢ ἐν ὅλῳ, συνέπιπτον.
Ἀρχῆς γενομένης ὅμως ἀπό της Ἀναγεννήσεως καὶ τῆς Μεταρρυθμίσεως καὶ ἐντεῦθεν εἰς τὴν Δύσιν, καὶ βραδύτερον μετὰ τὴν διάλυσιν τοῦ ὀθωμανικοῦ σκότους καὶ τὴν ἀνατολὴν τοῦ ἡλίου τῆς ἐλευθερίας εἰς τοὺς λαοὺς τῆς Ἀνατολῆς, τὰ πράγματα ἤρχισαν ριζικῶς νὰ ἀλλάσσουν.
Ὁ πνευματικὸς προσανατολισμὸς τοῦ κόσμου βαθμηδὸν ἐστράφη πρὸς ἄλλας κατευθύνσεις. Νέος πολιτισμὸς ἀνεπτύχθη καὶ νέα ἰδεώδη ἐθέρμαναν τὰς καρδίας τῶν ἀνθρώπων. Τὸ πνεῦμα τοῦ κόσμου παρουσιάσθη διάφορον τοῦ πνεύματος τῆς θείας λατρείας.
Μέχρι τοῦ σημείου τούτου τὰ πράγματα δὲν θὰ ἦσαν βεβαίως εὐχάριστα διὰ τὴν θείαν λατρείαν, ἀλλ’ ὁ κίνδυνος θὰ ἦτο μόνον ἐξωτερικός, ἂν οἱ νέοι ἄνεμοι δὲν ἔπνεον ἀναγεννητικῶς καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς κόλπους τοῦ χριστιανισμοῦ.
Νέαι διδασκαλίαι, μέχρι τινὸς εὑρισκόμεναι ἐν λανθανούσῃ καταστάσει ἢ συμπιεζόμεναι ἀπὸ ἀντιθέτους ἐπικρατεστέρας, ἐξῆλθον εἰς τὴν ἐπιφάνειαν καὶ ἤρχισαν ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ νὰ κατακτοῦν ἔδαφος ἐντὸς τῆς χριστιανικῆς σκέψεως. Καὶ τὸ δυσχερέστερον ἦτο ὅτι τὸ νέον πνεῦμα τοῦ χριστιανικοῦ κόσμου ἦτο ἀκριβῶς ἀνάστροφον ἀπὸ ἐκεῖνο τῆς θείας λατρείας.
Τὸ ὑπερκόσμιον, ἀντικατέστησε τὸ ἐγκόσμιον.
Τὸ ἀσκητικόν, τὸ κοινωνικόν.
Τὴν ἐπιζήτησιν τοῦ μυστηρίου, τὸ θέλγητρον τῆς ἀληθείας.
Τὸ ἱερατικόν, τὸ λαϊκὸν πνεῦμα.
Καὶ ἀναλυτικώτερον :
α΄) Ἡ ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ θέσις τοῦ χριστιανοῦ ἀπησχόλησε περισσότερον τὸν σύγχρονον ἄνθρωπον.
Ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῶν ἁλματωδῶν προόδων τῆς ἐπιστήμης καὶ τῶν κατακτήσεων αὐτῆς ὁ ἄνθρωπος ἤρχισε νὰ θέλγεται καὶ νὰ ἐκτιμᾷ κάλλιον τὴν ἀξίαν τῆς γῆς. Αὕτη ἐξ ἄλλου ἦτο ἔργον τοῦ Θεοῦ καὶ «καλὴ λίαν», ὡς καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῇ δημιουργήματα (Γεν. α΄ 31).
Ἐν τῇ θείᾳ λατρείᾳ εὐχαί τινες καὶ εὐλογίαι καθαγιασμοῦ κτισμάτων καὶ ἄλλων ἔργων τῶν χειρῶν τῶν ἀνθρώπων (πρβλ. Εὐχὰς ἐπὶ θεμελίου οἴκου, εἰς οἶκον νέον, εἰς ἅλωνα, εἰς τὸ εὐλογῆσαι ποίμνην, δίκτυα, ἀγρούς, κ.τ.τ.) προσείλκυσαν περισσότερον τὸ ἐνδιαφέρον ἢ ἄλλαι θεωρητικώτεραι ἀκολουθίαι.
Ἐκ τῆς θείας λατρείας καὶ τῆς μετὰ τοῦ Θεοῦ ἐν τοῖς Μυστηρίοις κοινωνίας, ὁ νέος ἄνθρωπος ἐνδιεφέρθη νὰ ἀντλήσῃ μᾶλλον δύναμιν διὰ τὴν κατάκτησιν τῆς γῆς καὶ τὴν εὐόδωσιν τῶν ἔργων του.
Ἐπεζήτει τὴν ἕνωσιν μετὰ τοῦ Θεοῦ διὰ νὰ εἶναι ἰσχυρότερος ἐπὶ τῆς γῆς.
Ἐκ τῶν λειτουργικῶν ἀναγνωσμάτων ἐζήτησε νὰ πληροφορηθῇ ὄχι τόσον διὰ τὰ ἐξαίσια ἔργα καὶ τὰ θαύματα τοῦ Κυρίου, ὅσον διὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐρρύθμιζε, συμφώνως πρὸς τὸ θέλημά Του, τὴν ἐπὶ γῆς ζωήν του.
Αἱ θεραπεῖαι τῶν ἀσθενῶν καὶ ἡ ἐκβολὴ τῶν δαιμονίων ἐνδιέφερον ὀλιγώτερον αὐτὸν ἀπὸ τὴν ἐπὶ τοῦ Ὄρους ὁμιλίαν τοῦ Σωτῆρος.
Συνεχίζεται…
Θ.Σ.
δ΄
συνέχεια...
Αἱ τρυφεραὶ εἰδυλλιακαὶ σκηναί, αἱ προσεγγίζουσαι τὸν Θεὸν πρὸς τὸν κόσμον, ὡς ἡ ἐν σπηλαίῳ γέννησις, συνεκίνουν περισσότερον ἀπὸ τὰς θριαμβευτικὰς ἐξάρσεις τοῦ Βασιλικοῦ τοῦ Κυρίου ἀξιώματος.
Οἱ ἄγγελοι καὶ αἱ ἑορταὶ αὐτῶν, ὡς καὶ αἱ μνῆμαι τῶν πολυπληθῶν ἁγίων, ἤρχισαν νὰ ἀτονοῦν καὶ νὰ ἐπιζητῆται ἡ ἐντὸς τοῦ παρόντος χώρου καὶ τοῦ τρέχοντος χρόνου προβολὴ ὑποδειγμάτων πρὸς μίμησιν : Τοῦ Χριστοῦ, ὡς βασιλέως, ὡς ἐργάτου, ὡς παιδίου· τῆς Θεοτόκου, ὡς μητρός· τῶν μαρτύρων, ὡς ἀγωνιστῶν· τῶν Ἀποστόλων, ὡς κηρύκων τῆς πίστεως.
Αἱ ἐγκόσμιοι ἰδέαι ἐζήτουν ἱερὸν ἔνδυμα καὶ δικαίωσιν ἐν τῷ ἑορτολογίῳ.
Ναί, ὁ οὐρανός. Ἀλλ’ αὐτὸς θὰ κατακτηθῇ διὰ τῆς γῆς.
β΄) Ὑπὸ τοιαύτας προϋποθέσεις ἑπόμενον ἦτο ἡ ἐπὶ γῆς κοινωνία τῶν ἀνθρώπων νὰ ἀποτελέσῃ τὸ ἀντικείμενον τοῦ ἐνδιαφέροντος παντὸς σκεπτόμενου ἀνθρώπου.
Ποία εἶναι ἡ θέσις τοῦ χριστιανοῦ ἐν τῇ κοινωνίᾳ, αἱ ἔναντι αὐτῆς ὑποχρεώσεις του, ἡ διὰ τοῦ Χριστοῦ δημιουργία τῆς ἰδεώδους κοινωνίας τῶν ἀνθρώπων, ἦσαν οἱ νέοι προσανατολισμοὶ τῆς χριστιανικῆς θεολογίας.
Καὶ ὁ ἀσκητικὸς χαρακτὴρ τῆς θείας λατρείας, ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῶν κοινωνικῶν ἰδεῶν, ἤρχισε νὰ ἀτονῇ. Αἱ μακραὶ μοναστικαὶ ἀκολουθίαι ἐθεωρήθησαν ἄνευ νοήματος διὰ τὸν ἐν τῇ κοινωνίᾳ ζῶντα ἄνθρωπον, τὸν πιεζόμενον ἀπὸ ποικίλους ἀντιπερισπασμούς, εἰς τοὺς ὁποίους ἔπρεπε νὰ ἀνταποκριθῇ ὡς ὑποδειγματικὸν τῆς κοινωνίας μέλος.
Αἱ ὀρθοστασίαι καὶ αἱ γονυκλισίαι ἤρχισαν νὰ ἀποφεύγωνται καὶ νὰ ἐπιζητῆται περισσοτέρα ἄνεσις ἐν τῇ λατρείᾳ.
Αἱ μεγάλαι νηστεῖαι ἐν τῇ πράξει περιωρίσθησαν εἰς τὸ κατὰ τὸ δυνατὸν ἐλάχιστον.
Ὁ γάμος καὶ ἡ ἐν Χριστῷ συζυγία ἤρχισαν ταχέως νὰ κερδίζουν ἔδαφος εἰς βάρος τῶν μοναχικῶν κλίσεων. «Τὰς πόλεις ἐκένωσας καὶ τὰς ἐρήμους ἐπόλισας» (Κάθισμα γ΄, τροπ. α΄ τοῦ ὄρθρου τοῦ ἁγίου Ἀντωνίου, 17 Ἰανουαρίου) ἴσχυσε κατὰ τὸ ἀντίστροφον.
Οἱ ἄνθρωποι ἔθεσαν ὡς ἰδεώδη τύπον τὸν τέλειον ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἄνθρωπον καὶ ὄχι τοὺς ἐν σαρκὶ ἀγγέλους μοναχούς.
Ἐκ τῶν θησαυρῶν τῆς θείας λατρείας ἐπεζητήθη ἡ ἄντλησις καὶ ἡ προβολὴ ἀνθρωπιστικῶν καὶ κοινωνικῶν στοιχείων, οὕτως ὥστε δι’ αὐτῶν νὰ ἐμποτισθῇ καὶ νὰ ἐξωραϊσθῇ ἡ παροῦσα κοινωνία, ἀποφευγομένης οὕτω τῆς καλλιεργείας τοῦ παλαιοῦ πνεύματος τῆς φυγῆς ἐξ αὐτῆς μὲ τὸν σκοπὸν τῆς δημιουργίας νέας ἐν Χριστῷ μοναχικῆς ἐξωκοσμίου ἀδελφότητος.
γ΄) Ἡ ἰδέα τοῦ μυστηρίου καὶ τοῦ κεκρυμμένου ἠτόνισεν ἐν τῇ νεωτέρᾳ κοινωνίᾳ, ἐν τῇ ὁποίᾳ κρατεῖ ὁ λόγος, ἡ ἔρευνα, ἡ ἐπιζήτησις τῆς ἀληθείας καὶ τὸ πνεῦμα τῆς ἐν πᾶσιν ἐλευθερίας.
Ὁ Χριστὸς κατενοεῖτο καλύτερον ὡς ὁ «Ἀδελφὸς» (Ἰω. κ΄ 17 / Ματθ. ιγ΄ 49-50 / Ἑβρ. β΄ 11-12, 17), ὁ «Πρωτότοκος» (Ρωμ. η΄ 29), ὁ «Φίλος» (Ματθ. ια΄ 19 / Ἰω. ιε΄ 13-14), ὁ πλήρης ἀγάπης καὶ ἐλέους, ὁ «πρᾷος καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ» (Ματθ. ια΄ 29).
Ἡ ἀπόστασις ἠλαττώθη κατὰ πολύ. Ἡ ἔννοια τῆς ἐν Χριστῷ σωτηρίας καὶ τῆς «μετὰ ἀληθινῆς καρδίας» (Ἑβρ. ι΄ 22) καὶ «παρρησίας» (Ἑβρ. δ΄ 16) προσεγγίσεως εἰς τὸν θρόνον τοῦ Κυρίου, ἄνευ πολλῶν ἐνδιαμέσων, ἦτο πλέον οἰκεία εἰς τὸν ἄνθρωπον ἢ ὁ γνόφος τοῦ μυστηρίου, αἱ ἀστραπαὶ τοῦ Σινᾶ, ἡ συντετριμμένη καὶ τεταπεινωμένη συνείδησις.
Δὲν ἦτο πλέον κατανοητὸν διατί ἡ θεία Λειτουργία νὰ τελῆται κεκλεισμένων τῶν θυρῶν, ὄπισθεν βήλων, εἰς τὸ βάθος σκοτεινῶν ἁψίδων, μὲ τὰ νῶτα τοῦ ἱερέως ἐστραμμένα πρὸς τὸν λαόν.
Ἐπεζητήθη τὸ νόημα τὰς θείας Λειτουργίας καὶ εὑρέθη οὐχὶ εἰς τὰς δοξολογικὰς κατακλεῖδας τῶν εὐχῶν, ἀλλ’ εἰς αὐτὰς τὰς εὐχάς.
Συνεχίζεται…
Θ.Σ.
ε΄
συνέχεια…
Τὸ δὲ πρὸ τοῦ μυστηρίου δέος δὲν ἦτο πάντοτε ἰσχυρότερον τοῦ πόθου πρὸς τὴν πλήρη καὶ «ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ» (Β΄ Κορ. γ΄ 18) διείσδυσιν εἰς «τὰ βάθη» τοῦ μυστηρίου τοῦ Πνεύματος «τοῦ Θεοῦ» (Α΄ Κορ. β΄ 10).
δ΄) Τέλος, τὸ ἐρώτημα ἐτέθη κατὰ λογικὴν καὶ φυσικὴν συνέπειαν τῶν ἀνωτέρω: Γνωρίζομεν τὴν θέσιν τοῦ κλήρου ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ καὶ βλέπομεν τὸν ρόλον αὐτοῦ ἐν τῇ θεία λατρείᾳ· ποία ὅμως εἶναι ἡ θέσις τοῦ λαοῦ;
Ποῖα τὰ ἐκ τοῦ βαπτίσματος ἀπορρέοντα διὰ τοὺς πιστοὺς λειτουργικὰ δικαιώματα;
Ποῖον τὸ νόημα τῆς ἀκανθώδους βιβλικῆς φράσεως «βασίλειον ἱεράτευμα» (Α΄ Πέτρου β΄ 9 / Ἐξόδ. ιθ΄ 6, κγ΄ 22) ἢ τῆς Ἀποκαλυπτικῆς «ἐποίησεν ἡμᾶς βασιλείαν, ἱερεῖς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ» (Ἀποκ. Α΄ 6) ;
Δύνανται βάσει αὐτῶν οἱ λαϊκοὶ νὰ διεκδικήσουν ἱερωσύνην τινὰ καί, βάσει αὐτῆς, συμμετοχὴν εἰς τὴν λατρείαν, καὶ μέχρι ποίου βαθμοῦ;
Ἀλλὰ καὶ ἀσχέτως πρὸς τὰς περὶ βασιλείας καὶ ἱερωσύνης τῶν λαϊκῶν θεωρίας καὶ τὰς ἐνδεχομένας ἐν τῇ θείᾳ λατρείᾳ συνεπείας αὐτῶν, ἤρχισεν ἐντατικῶς καλλιεργούμενον τὸ διὰ τῶν αἰώνων ἀμεληθὲν στοιχεῖον τῆς ἐνεργοῦ συμμετοχῆς τοῦ λαοῦ εἰς τὴν θείαν λατρείαν, ὡς τοῦ μόνου μέσου ἀξιοποιήσεως αὐτῆς καὶ συγκρατήσεως τοῦ καθ’ ἡμέραν μειουμένου πρὸς παρακολούθησιν αὐτῆς ζήλου τοῦ λαοῦ.
Ὅτι ἡ τάσις αὕτη συνεβάδισε πρὸς τὴν βαθμηδὸν καὶ μετὰ διακρίσεως ἐκδηλουμένην ἀπαρέσκειαν τοῦ θρησκεύοντος λαοῦ πρὸς τὴν ἐν γένει ὑπερέξαρσιν τοῦ ἱερατείου καὶ τὴν ἐπιζήτησιν τῆς ἁπλουστεύσεως τῶν ἱερατικῶν στολῶν, τίτλων, πολυχρονισμῶν, λειτουργικῶν τύπων, κ.τ.λ., μόλις εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθῇ. Τὸ λαϊκὸν πνεῦμα ἐκέρδισεν ἔδαφος κατεχόμενον ἄλλοτε ὑπὸ τοῦ ἱερατικοῦ.
Οὕτω διὰ τῆς ἐμφανίσεως καὶ τῆς διεισδύσεως τοῦ νέου πνεύματος ἐν τῇ θείᾳ λατρείᾳ εἰς τοὺς ἐσχάτους καιρούς, παρουσιάσθη ἔντονον λειτουργικὸν πρόβλημα.
Ἐν τῇ Δύσει ἡ κρίσις ἦτο μεγαλύτερα, διότι τὸ νέον πνεῦμα παρουσιάσθη ἐκεῖ περισσότερον ἀπαιτητικὸν καὶ περισσότερον σφριγηλόν.
Παρ’ ἡμῖν ἡ κρίσις σοβεῖ ἢ τοὐλάχιστον δὲν ἐνεφανίσθη ἀκόμη ὑπὸ τὴν αὐτὴν ἔντασιν καὶ ἔκτασιν ὡς ἀλλαχοῦ.
Ὑπὸ χριστιανικῶν κινήσεων καὶ ὑπὸ μεμονωμένων ἐνοριακῶν παραγόντων ἐδείχθη ὁμολογουμένως ζωηρὸν ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ἀξιοποίησιν τῆς θείας λατρείας πρὸς θεραπείαν πρακτικῶν ποιμαντικῶν σκοπῶν …
Τὸ νέον λειτουργικὸν πνεῦμα ἀναμφισβητήτως εἶναι ὁ ἀντίπους τοῦ παλαιοῦ …
Ἀλλ’ ἡ ἔναντι τοῦ παλαιοῦ πνεύματος εὐθύνη δὲν πρέπει, ἐλαφρᾷ τῇ συνειδήσει, νὰ θεωρηθῇ μικρά.
Ἡ ταχεῖα ὑποχώρησις πρὸ τῶν νέων ρευμάτων δὲν εἶναι ἴδιον τῆς αἰωνίου ἀληθείας τῆς ἐν Χριστῷ ἀποκαλυφθείσης.
Αὕτη ὁδηγεῖ τὸν κόσμον. Δὲν σύρεται ἀπὸ τὸ ἅρμα αὐτοῦ.
Τὰ μονομερῶς ἐξαιρόμενα νέα στοιχεῖα, ὅσον καὶ ἂν ἀντλῶνται ἐκ τοῦ λειτουργικοῦ ὑποσυνειδήτου τῆς Ἐκκλησίας, τονιζόμενα καὶ προβαλλόμενα, ἀναμφισβητήτως ἀλλοιοῦν τὸν παραδοσιακὸν χαρακτῆρα τῆς λατρείας καὶ ἐπισκιάζουν τὸ παραδεδομένον ὑπερκόσμιον, ἀσκητικόν, μυστηριακὸν καὶ ἱερατικὸν αὐτῆς πνεῦμα.
Αἵρεσις δὲν εἶναι πάντοτε ἐξ ὑπαρχῆς ἐσφαλμένη διδασκαλία, ἀλλὰ καὶ ὀρθὴ διδασκαλία συρομένη πρὸς τὰ ἄκρα, ἄνευ τοῦ ἰσοβάρου τονισμοῦ τῆς ἀντιστοίχου καὶ ἐξ ἴσου ὀρθῆς τοιαύτης.
Ἡ συγκράτησις ἀπὸ τοῦ ὑπὸ τῶν αἰώνων παραδεδομένου ὡς ὀρθοῦ καὶ σταθεροῦ εἰς τὴν ὑψουμένην θάλασσαν τοῦ ἀσταθοῦς κόσμου τούτου δὲν εἶναι πάντοτε δεῖγμα ἀσθενοῦς πίστεως ἢ στενῆς ἀντιλήψεως.
Ἀσθενεστέρα εἶναι πολλάκις ἡ πίστις τῶν ἐχόντων νεοπλουτικήν τινα λειτουργικὴν καὶ θρησκευτικὴν ἰδεολογίαν, καὶ στενοτέρα ἡ ἀντίληψις τῶν βλεπόντων μόνον τὴν ἐπιφάνειαν τῆς λειτουργικῆς παραδόσεως.
Οὗτοι μὴ δυνάμενοι ἢ μὴ θέλοντες νὰ ἑρμηνεύσουν αὐτήν, νομίζουν ὅτι πράττουν καλλίτερον ἀγνοοῦντες ἢ καταφρονοῦντες τοὺς παραδοθέντας τύπους… »[6].
[6] Φουντούλη Ἰω., «Τὸ πνεῦμα τῆς θείας Λατρείας», ἐν : «Λειτουργικὰ θέματα», τ. Α΄, Θεσσαλονίκη 1977, σ. 20-36.
Γιά τή μεταφορά
Θεόδωρος Σ.
Αφελεστατο. Αν μη και ανόητο. Λες να μην ηξερε ο Χριστος ή ταχα δεν ξερεις εσυ γιατι τοτε μυστικα ! Αθαν. Κοττ.
Πολλά μπορεί να γίνουν. Το σίγουρο όμως είναι οτι η δειλία η δουλεια η κακομοιριά της στατικοτητας κάνει πολύ πιο μεγάλο κακό. Όταν δε διακρίνεις το ουσιαστικο απο το δευτερεύον μενεις πισω κολλάς και γίνεσαι γραφικότητα. Όχι μόνο εσύ βεβαια. Αθαν Κοττ.
Θεόδωρε Σ. έχεις το κουράγιο να γράφεις πολλά. Εγώ δεν έχω το κουράγιο να σε διαβάσω. Μια γνωστή συμβουλή ‘’ουκ εν τω πολλώ το ευ’’
Ακριβώς αυτό υποστηρίζει πάτερ ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης και ο π. Γεώργιος Μεταλληνός.
Πολλοί εισέρχονται στον ναό, αλλά μόνον όσοι έχουν προετοιμάσει το σκεύος της καρδιάς τους δέχονται την Χάρη.
Είναι θέμα ατομικής προετοιμασίας και δεν έχει σχέση με την ακρόαση των Ευχών.
Δυστυχώς υπάρχει πείσμα από την άλλη πλευρά και δημιουργείται ανώφελη αναταραχή.
Εξαιρετική ανάλυση από τον π. Νικόδημο.
1. Όλο αυτό το ακατάσχετο αντιγραφικό κατεβατό-πέντε συνέχειες-από αοίδιμο Καθηγητή Ιωάννη Φουντούλη του Χι 1:14-1:18 π.μ. είναι τιναγμένο στο αέρα από τις εξής πρώτες γραμμές π. Θ. Μ. «Η λατρεία της Εκκλησίας του Χριστού ονομάζεται …. λογική Λατρεία! Δηλαδή, αυτά που η Εκκλησία κάνει και λέει, δεν είναι ακατανόητες μαγικές επικλήσεις … Έχουν συνειρμό λογικό και περιεχόμενο θεολογικό, παρακλητικό, ευχαριστιακό, αγαπητικό, γενικώς επικοινωνιακό, ανάμεσα σε πρόσωπα και με τον Χριστό … Δεν τελεί η Εκκλησία του Χριστού … Ελευσίνια Μυστήρια με κλειστά τα μάτια και τις ακοές των μετεχόντων! Δεν θεωρεί μυστικιστικά ότι η ακατανόητη γλώσσα βοηθά στην προσευχή!» Και άλλα τινά της συνέχειας, που μπορεί να διαβάσει καθείς.
2. Το όλο θέμα της εις επήκοον ανάγνωσης των ευχών φέρνει στο προσκήνιο τον Πανεπιστημιακό κολοσσό της Θεολογίας, συν και εξωτερικά-εμφανισιακά, αλλά και αξιαγάπητο από όλες τις πλευρές των φοιτητών μέγα Τρεμπέλα, ως κύριο και καίριο εισηγητή ! Συνάμα όμως και τη «Ζωή», και από κει τον όλο γνωστό των τότε … «άπρακτων» εναντίον της τυφλό μανικό ορυμαγδό !
3. «Το σπίτι του Πατέρα μας (ο Οίκος του Πατρός)-σ.δ. με τις ορθάνοιχτες σήμερα πόρτες στον καθένα- δεν είναι πεποιημένη συνθήκη θρησκευτικής ευλαβείας»-π.Θ.Μ. Αυτό μας πάει ίσια στο ξεστρατισμένο και χαμένο πρόβατο-βαπτισμένο χριστιανό, για το οποίο δείχνει έκτακτο και ειδικό ενδιαφέρον ο Χριστός ! Μπορεί ένα από αυτά, δηλαδή, κάποια στιγμή «να τύχει» περάσει μέσα, και με δεδομένο ότι οι βουλές και οι δρόμοι του Θεού είναι εντελώς άλλες/άλλοι από τις δικές μας/δικούς μας ποιος ξέρει τι αγαθό μπορεί ή τι έχει σχεδιάσει η Αγάπη του Θεού να συμβεί ! Έτσι πρόχειρα μου έρχεται στο νου η ιστορία της πόρνης, μετά ταύτα όμως Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας, για να μην πω το πιο αναπάντεχο που συνέβη τότε που ο Χριστός είχε στήσει καρτέρι στον ερχόμενο να συλλάβει κλπ τους χριστιανούς λίγο έξω από την πύλη της Δαμασκού !
4. Καλό, λοιπόν, είναι να μην ξεχνάμε ότι ο Θεός θέλει όλοι οι ανθρωποι να σωθούν. Και μετέρχεται, ως λέει και ο Παύλος, «τοις πάσι τα πάντα», μήπως κάποιος ξεστρατισμένος και χαμένος έρθει κατά δω Ενδεχομένως και τις σημερινές ανοιχτές σε κάθε καρυδιάς καρύδι πρόρτες των Ναών ! Έχει κανείς την παραμικρή αμφιβολία γι αυτό;
Αθανάσιος Κοτταδάκης
Οι αντιλεγοντες προς τις μυστικές και ευχές των ιερέων ας λογαριασουν και την ωφέλεια που μπορεί να έχουν μέσα στη συνεχή ροή των ακουσμάτων και μερικές ολιγοδευτερολεπτες σιωπες, που μπορει να είναι προσφορες για κατάνυξη και εμβάθυνση των ήδη λεχθεντων... Μην απαξιώνουμε τις σιωπες μεσα στην καποτε ρουτίνα των ήχων...
Συγγνώμην, αλλά ο Οικουμενικός Πατριάρχης στο Φανάρι, πώς διαβάζει τις ευχές ;
Μυστικώς ή εκφώνως ;
Νομίζω ότι όλοι παραδέχονται, ότι το Φανάρι τηρεί την ακρίβεια της Ορθόδοξης Παράδοσης στον Λειτουργικό τομέα.
Γιατί αυτό παραβλέπεται καί αποκρύπτεται ;
Σωστά τα λέτε, αλλά το θέμα δεν είναι να εφαρμοστεί η λογική καί η Παράδοση, αλλά να γίνει το θέλημα κάποιων.
« ...μήπως κάποιος ξεστρατισμένος και χαμένος έρθει κατά δω Ενδεχομένως και τις σημερινές ανοιχτές σε κάθε καρυδιάς καρύδι πρόρτες των Ναών ! Έχει κανείς την παραμικρή αμφιβολία γι αυτό;...»
Πάντως κ. Κοτταδάκη, ἡ Ἐκκλησία στή διαχρονική της πορεία ἐξέφραζε ἄλλη ἄποψη μέ τό ««τὰς θύρας, τὰς θύρας ἐν σοφίᾳ πρόσχωμεν» καί τήν ἄμεση ἀπομάκρυνση τῶν κατηχουμένων ἐκ τῆς συνάξεως.
Ὡστόσο σᾶς μεταφέρω συμπληρωματικά ἀπό τήν ἴδια διεύθυνση:
https://alopsis.gr/to-provlima-tis-anagnoseos-ton-eycho/
τά κατωτέρω:
«Ὡς μὴ ὤφειλεν, ἐπανέκαμψε τὸ ζήτημα τοῦ τρόπου τῆς ἀναγνώσεως τῶν εὐχῶν εἰς τὴν θείαν Λειτουργίαν. Καίτοι εἶναι γνωστὸν πλέον ὅτι ὅλοι οἱ Πατέρες καὶ οἱ διδάσκαλοι τῆς Ἐκκλησίας ἀνεγίνωσκον ἐκ πεποιθήσεως τὶς εὐχὲς μυστικῶς, δηλαδὴ εἰς ἐπήκοον μόνον τῶν συλλειτουργῶν των[1], ἐν τούτοις κάποιοι ἐπιμένουν ἐθελοτυφλοῦντες νὰ ὑποστηρίζουν τὸ ἀντίθετον, ἐπικαλούμενοι μάλιστα δύο γνωστοὺς καθηγητὰς τῆς λειτουργικῆς, τοὺς μακαριστοὺς ἤδη Παναγιώτην Τρεμπέλαν καὶ Ἰωάννην Φουντούλην. Ὅμως ἡ μαρτυρία τῶν σεβαστῶν καθηγητῶν, ἂν καὶ ἐπ’ οὐδενὶ εἶναι ἰσοστάσιος τῶν ἁγίων Πατέρων, οὐδόλως δικαιώνει αὐτούς, διότι :
Α΄. Ὁ μὲν Παν. Τρεμπέλας, παρ’ ὅτι εἶχεν ἐκφρασθῆ ὑπὲρ τῆς εἰς ἐπήκοον τοῦ λαοῦ ἀναγνώσεως τῶν εὐχῶν, κατ’ ἐπίδρασιν τῆς λειτουργικῆς κινήσεως τῆς Δύσεως[2], ὅμως γνωρίζων ὅτι ἐπὶ δέκα ἓξ συνεχεῖς αἰῶνας ἡ ἀνάγνωσις αὐτῶν γίνεται «μυστικῶς» εἰς ὅλην τὴν Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν[3], προκειμένου νὰ εἶναι καὶ εἰς τοῦτο αὐθεντικὸς κληρονόμος τῆς θεολογίας τῶν ἁγίων Πατέρων, ἐξέδωσε τὸ ἔργον του «Τρεῖς Λειτουργίαι»[4] διασώζων τὶς ἐνδείξεις «μυστικῶς» καὶ «ἐκφώνως», ὅπως ἀκριβῶς ἔκαμε καὶ ὁ ἄλλος διακεκριμένος καθηγητὴς τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τῶν Ἀθηνῶν Ἰωάννης Καρμίρης[5].
…….»
[1] Πρβλ. παλαιότερα ἡμέτερα ἄρθρα ἐν : «Θεοδρομία», «Ὀρθόδοξος Τύπος», ἔνθα πρόσθες τὰ κατωτέρω χωρία :
α΄)«Τοῖς δὲ τεταγμένοις θεραπευταῖς αἱ πῦλαι τῶν ἀδύτων εἰσὶν ἀφωρισμέναι, καθ’ ἃς καὶ τελοῦνται καὶ παρεστᾶσιν, οὐ πρὸς φυλακὴν αὐτῶν, ἀλλὰ πρὸς τάξιν καὶ ἐπίγνωσιν ἑαυτῶν, μᾶλλον τῷ λαῷ παρὰ τοὺς ἱερατικοὺς πλησιάζοντες. Ὅθεν ἡ τῶν ἱερῶν ἁγία ταξιαρχία μεταλαμβάνειν αὐτοὺς ἱεροθετεῖ τῶν θείων, ἑτέροις δηλαδὴ τοῖς ἐνδοτέροις αὐτῶν τὴν μετάδοσιν ἐγχειρήσασα· καὶ γὰρ οἱ περὶ τὸ θεῖον συμβολικῶς ἀεὶ παρεστῶτες θυσιαστήριον, ὁρῶσι καὶ ἀκούουσι τὰ θεῖα τηλαυγῶς αὐτοῖς ἀνακαλυπτόμενα καὶ προϊόντες ἀγαθοειδῶς ἐπὶ τὰ ἔξω τῶν θείων παραπετασμάτων, τοῖς ὑπηκόοις θεραπευταῖς καὶ τῷ ἱερῷ λαῷ καὶ ταῖς καθαιρομέναις τάξεσιν ἐκφαίνουσι κατ’ ἀξίαν τὰ ἱερὰ» (ἁγίου Διονυσίου Ἀρεοπαγίτου, «Ἐπιστολὴ Η΄, Δημοφίλῳ θεραπευτῇ», 1, ἐν : ΕΠΕΦ 3, 518-520),
β΄)«Ἐξ ἑνὸς γὰρ καὶ τοῦ αὐτοῦ Πνεύματος φθεγγόμενοι, ὁ μὲν (Εὐστάθιος)ἑρμηνεύων τὸ ἐν ταῖς παροιμίαις Σολομώντειον ῥητόν, “φάγετε τὸν ἐμὸν ἄρτον, καὶ πίετε οἶνον, ὃν κεκέρακα ὑμῖν”, τάδε φησί· “διὰ τοῦ οἴνου καὶ τοῦ ἄρτου τὰ ἀντίτυπα τῶν σωματικῶν τοῦ Χριστοῦ κηρύττει μελῶν”. Ὁ δὲ (Μ. Βασίλειος) ἐκ τῆς αὐτῆς πηγῆς ἀπαντλήσας, ὡς ἴσασι πάντες οἱ τῆς ἱερωσύνης μυστηπόλοι, ἐν τῇ εὐχῇ τῆς θείας ἀναφορᾶς ὧδέ πως λέγει· “θαρροῦντες προσεγγίζομεν…”»(Πρᾶξις ϝ΄ τῆς Ζ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, ἐν : Σπυρίδωνος Μήλια, «Τὰ Πρακτικὰ τῶν Ἁγίων καὶ Οἰκουμενικῶν Συνόδων», ἔκδ. Καλύβης Τιμίου Προδρόμου Ἱερᾶς Σκήτεως Ἁγίας Ἄννης, Ἅγιον Ὄρος 1986, τ. Γ΄, σ. 343 [843 τῆς α΄ ἐκδόσεως]).
[2] Πρβλ.Τρεμπέλα Π., «Ἡ ρωμαϊκὴ λειτουργικὴ κίνησις», Ἀθῆναι 1949.
[3]Πρβλ. Trempelas P., «L’audition de l’anaphore eucharistique par le peuple», Chevetogne, Βέλγιον1955, τ. β΄, σ. 220.
[4] Πρβλ. Τρεμπέλα Π., «Αἱ τρεῖς Λειτουργίαι», ἔκδ. «Σωτήρ», Ἀθῆναι 1982.
[5] Πρβλ. Καρμίρη Ἰω., «Συμβολικὰ Μνημεῖα», τ. Ι, ἐν Ἀθήναις 1960, σ. 289-315.
Μέ ἐκτίμηση,
Θεόδωρος Σ.
Ο ψ. Θ"εόδωρος Σ. αρθρογραφεί σε "Θεοδρομια" & "Ορθοδοξο Τυπο" ητοι ακολουθεί το "μη αψη μηδε γευση μηδε θιγης" & "Το γραμμα αποκτεινει" αλλά του εύχομαι την τελική πράξη του μεγάλου γιου της παραβολές του ασώτου, που νικήθηκε απο την Πατρική Αγαπη. Αθαν. Κοτταδακης
Τώρα κατάλαβα πολλά για τον κ. Θεόδωρο.
Σας ευχαριστούμε κ. Κοτταδακη για την πληροφορία.
Ἀξιότιμε κ. Κοτταδάκη καί Ἀνώνυμε 8.35,
ἄν κάνατε τόν κόπο καί μπαίνατε στό σύνδεσμο πού κοινοποιῶ παραπάνω, θά εἴχατε τήν ὀρθή πληροφορία πώς οἱ παραπομπές πού μεταφέρω ἀφοροῦν τό ἄρθρο τοῦ ὁποίου συγγραφέας δέν εἶμαι ἐγώ.
Αὐτά γιά τοῦ λόγου τό ἀληθές.
Μέ έκτίμηση
Θεόδωρος Σ.
Δημοσίευση σχολίου