Ανάμεσα σε… ΔΕΝ και σε… ΠΡΕΠΕΙ! - π. Θεοδόσιος Μαρτζούχος

 

Ανάμεσα σε… ΔΕΝ και σε… ΠΡΕΠΕΙ!

π. Θεοδόσιος Μαρτζούχος

Σκέψεις για βοήθεια ενοποίησης των δυο
Αγ. Ιωάννης Χρυσόστομος της Θεσσαλονίκης
Φίλυρο Θεσσαλονίκης, 11.7.2026

μερών του… «ΕΝΟΣ ανθρώπινου κουτιού»!

Κατασκήνωση φοιτητών του Συλλόγου

Α. Ένα σκανδαλιστικό περιστατικό

Την πρώτη του μηνός Μαΐου είναι η γιορτή του αγίου μάρτυρος Φιλοσόφου ή Ιουστίνου

Ένας όμορφος σωματοψυχικά νεαρός, απορρίπτει την πρόταση των ειδωλολατρών να αρνηθεί τον Χριστό… γιατί  αλλιώς θα χάσει την όμορφη ζωή του! Η απόφασή του μοιάζει ενέργεια ακατανόητη ακόμα και τότε. Η σωματική ρώμη και η ευεξία ήταν και είναι συνθήκες εξασφάλισης ευτυχίας, γιατί και τότε και τώρα, οι άνθρωποι συγχέουμε την ηδονή με την  ευτυχία. Μάλλον τα ταυτίζουμε. Φυσικά δεν ισχύει κάτι τέτοιο αλλά μέχρι ο άνθρωπος να το συνειδητοποιήσει βουλιάζει σε αυταπάτες που του γεννούν εξαρτήσεις και αρχίζει ένας στροβιλώδης φαύλος κύκλος. 

Ο νεαρός όπως είπαμε ήταν σωματοψυχικά όμορφος, με μια ομορφιά όμως, που δεν εξαντλούνταν στα φαινόμενα. Μια ομορφιά που είχε απαίτηση την μονιμότητα, ανεξαρτήτως των βιολογικών φάσεων. Μια ομορφιά που ήξερε ότι αξία έχει, όχι η αγάπη της ομορφιάς, αλλά η ομορφιά της αγάπης. Αυτός αγαπούσε την ομορφιά την Μόνιμη. Την ομορφιά της Αγάπης. Τον Χριστό!!

Η σταθερότητά του στα βασανιστήρια κυριολεκτικώς οδήγησε τους βασανιστές του σε μια… λουσιφεριανή σκέψη! Τον γύμνωσαν πάνω σε ένα κρεβάτι και ανέλαβε μια δύστυχη πόρνη να «ενεργοποιήσει» τα βιολογικά αντανακλαστικά του, ώστε και ακουσίως να αμαρτήσει. Ο νεαρός μάρτυς ήξερε ότι τα πάθη είναι άλογα, χωρίς λογική. Ήξερε ότι έπρεπε να γίνει … ηνίοχος της σωματικής του κατάστασης. Ήξερε ότι η ηδονή και αβουλήτως… έχει συνεπαγωγές, που αναστέλλονται και αναστρέφονται μόνον με την οδύνη. 

Προκειμένου λοιπόν να μην αμαρτήσει, έστω και ακουσίως, όταν οι σωματικές του αισθήσεις αναστατώθηκαν, δάγκωσε και έκοψε ένα κομμάτι της γλώσσης του, που μαζί με τα αίματα που γέμισαν το στόμα του, το έφτυσε στο πρόσωπο εκείνης της δύστυχης πόρνης! Όλοι έχουμε το οδυνηρότατο  αίσθημα, που είναι φρικτό και απεχθές, όταν επιπόλαια και ακουσίως δαγκώσουμε την γλώσσα μας!

Φαντάζεται καθένας μας το πόσο πολλαπλάσια οδυνηρό ήταν αυτό που έκανε. Όμως και τελεσφόρο! Του ίδιου οι σωματικές αισθήσεις υφιστάμενες αυτό το σοκ καταπραΰνθηκαν  αλλά και εκείνη η πόρνη, μπροστά σε ένα τέτοιο ηρωικό και άγιο φρόνημα ελευθερίας, έντρομη παραιτήθηκε της … σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης του μάρτυρα.  Αναφέρει το επεισόδιο – μαρτύριο αυτό ο αγ. Ιερώνυμος στον πρόλογό του εις τον Βίον Παύλου του Θηβαίου. Σε κάποια άλλα Συναξάρια αναφέρεται ως Ιουστίνος. Μαρτύρησε στον διωγμό Δεκίου και Βαλεριανού περί το 250 μ.Χ  

Β. Το παρελθόν μας στο θέμα και το τώρα

Αγαπητοί φίλοι,

Ευχαριστώ για την πρόσκληση να βρεθώ μαζί σας σ’ αυτές τις καλοκαιρινές μέρες ξεκούρασης και να μοιραστούμε αγωνίες για ένα θέμα θεμελιακό και προσδιοριστικό της χριστιανικής και της ανθρώπινης υπόστασης. Συγχρόνως ένα θέμα κακοποιημένο όχι από άλλους, αλλά από εμάς τους ίδιους τους Χριστιανούς! 

Ξεκινώντας δημόσια την Χριστιανική παρουσία με τοποθέτηση αποδοχής του σώματος (Ανάσταση) πράγμα που οδήγησε στο να μας υβρίζουν ότι είμαστε ένα φιλοσώματον γένος (Ο αρχαίος ειδωλολάτρης φιλόσοφος Κέλσος  μας έλεγε: Το φιλοσώματον γένος των Χριστιανών) γίναμε κατόπιν (επηρεασμένοι από νεοπλατωνικές …… αντιλήψεις) ανεπιγνώστως πλατωνικοί, αξιολογώντας ως ποιότητα την ψυχή και ως επικίνδυνο για αμαρτίες το σώμα, χωρίς να θέλουμε να σκεφτόμαστε ότι το σώμα εκτελεί εντολές, οι οποίες κατ’ επανάληψη διδόμενες του δημιουργούν οργανική μνήμη! Κάθε κύτταρο (τα όποιου σωματικού μέλους) όταν δέχεται κατ’ επανάληψη κάποιον ερεθισμό αποκτά οργανική μνήμη και εξαρτητική απαίτηση επανάληψης. 

Δυστυχώς για πολλά χρόνια διαιρέσαμε την ψυχή από το σώμα, σε πνευματική ψυχή και υλιστικό σώμα. Τα θέσαμε σε αντιπαλότητα. Μετρήσαμε ετεροβαρώς τις ψυχικές και τις σωματικές αμαρτίες ξεχνώντας (ηθελημένα;) ότι ο διάβολος δεν έχει σώμα και ότι η χειρότερη αμαρτία είναι η υπερηφάνεια. 

Στην Γαλλική ταινία «Μεταξύ Θεών και ανθρώπων» που διαδραματίζεται στο Τραπιστικό Μοναστήρι της Παναγίας του Τιμπερίν στο Αλγέρι ο γέρος γιατρός μοναχός συζητάει με μια έφηβη μουσουλμάνα κοπέλα έξω από την πύλη της Μονής, για το τι είναι ο έρωτας. (Τι άλλο να απασχολεί ένα-μία έφηβο;). Η συζήτηση είναι ουσιαστική γιατί ο μοναχός δεν κάνει απλώς σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, αλλά παρουσίαση του μεγαλείου να βγαίνεις από το κλουβί του εγωισμού σου για να «συναντήσεις» τον άλλον. Η κοπέλα τον ρωτάει αν είχε ποτέ ερωτευθεί και στην θετική απάντησή του, τον ξαναρωτάει: Γιατί δεν είσαι μαζί με τον έρωτά σου; Και εκείνος της λέει: Προέκυψε μετά ένας έρωτας που επικάλυψε με την ποιότητα και την πληρότητά του την ψυχή μου και με έμαθε να αγαπάω κάθε άνθρωπο, και εγώ Τον ακολούθησα, όπως οι Απόστολοι! 

Το να αγαπάει κανείς έναν άλλο άνθρωπο και μάλιστα κατά την απαίτηση του Χριστού «όπως τον εαυτό του», (προσέξετε… ΟΧΙ όσο… αλλά ΟΠΩΣ τον εαυτό του, δηλαδή αυτονόητα) είναι αυτό που κάνει την ανθρώπινη επιβίωση διαφορετική από την επιβίωση των άλλων ζωντανών πλασμάτων. Αυτό σημαίνει κάτι πελώριο. Να μπορεί να αψηφά τόσο τα φυσικά ένστικτα όσο και την αγάπη για τον εαυτό του, η οποία διασφαλίζει την φυσική επιβίωση! 

Να αγαπάς τον πλησίον σου απαιτεί ένα άλμα πίστεως! Το αποτέλεσμα όμως συνιστά γενέθλια πράξη για τον άνθρωπο. Συνιστά το αναγκαίο – μοιραίο πέρασμα από το ένστικτο της επιβίωσης στο ανθρώπινο πρόσωπο. Να αγαπά κανείς τον πλησίον του, όπως αγαπά τον εαυτό του, είναι αυτό που κάνει την ανθρώπινη επιβίωση διαφορετική από την επιβίωση όλων των άλλων ζωντανών πλασμάτων.  

Γ. Σωματική εγκράτεια μόνη… μπορεί να γίνει υπαρξιακή αναπηρία και “θάνατος”!!

Ο έρωτας και ο θάνατος διαβαζόντουσαν πολλές φορές δίπλα- δίπλα. Τα περιστατικά της ιστορίας και της λογοτεχνίας πάμπολλα. Η ποιότητα όμως δεν επιβάλλεται δια νόμου. Δεν μπορείς να εμφυσήσεις αρετές στον κόσμο και να του επιβάλεις να συμπεριφέρεται ενάρετα. Και όπως όλοι ξέρουμε και κατανοούμε, η στρέβλωση των μεγάλων πραγμάτων είναι η χειρότερη εκδοχή πορείας προσωπικής. «Οι δαίμονες προκύπτουν από τους αρχάγγελους,  όχι από τα ποντίκια» (C.S.Lewis). Από όσο πιο ψηλά πέσει κανείς τόσο μεγαλύτερη είναι η συντριβή! 

Στον σημερινό κόσμο οι ερωτικές σχέσεις, με την βοήθεια της ατμοσφαιρικής … «αύρας» και της πορνογραφίας, του λανθασμένου όπως είπαμε ταυτισμού ευτυχίας και ηδονής, έχουν γίνει εκτονωτική διαδρομή, που ατυχώς δεν αφήνει τους ανθρώπους να μεγαλώσουν. Μια σχέση για να αποκτήσει ποιότητα, χρειάζεται την δέσμευση των μερών – μελών της. Σήμερα κάτι τέτοιο προσκρούει στην αγωνία της διακινδύνευσης να πληγωθεί κάποιος και έτσι «εισέρχεται καλπάζουσα»  η λύση του ελεύθερου έρωτα, όπως γουστόζικα λέγεται πλέον η υπαρξιακή μας αναπηρία, η τόσο συμφέρουσα στις «επιχειρήσεις ψυχαγωγίας»… 

Αν η ελευθερία εννοείται υπό την… τελωνειακή έννοια, αν δηλαδή τίθεται θέμα μόνον ανεμπόδιστης χρήσεως·

αν η πειθαρχία θεωρείται στυγνή καταπίεση·

αν οι αρχές θεωρούνται «καθήλωση»·

αν το ιδεώδες είναι ο ετσιθελισμός, 

τότε η αγωνία για εξασφάλιση οδηγείται σε αποτυχία, σαν αποτέλεσμα αυτοεκπληρούμενης προφητείας. 

Η αναφυλαξία που εμείς οι παπάδες αλλά και πολλοί χριστιανοί ατυχώς παθαίνουμε, όταν ακούμε κάτι σχετικό με ερωτικά θέματα και παραδίδουμε χωρίς δεύτερη σκέψη τέτοια θέματα, ανέκαθεν μεγάλα, αλλά σήμερα καθοριστικά της ανθρώπινης πορείας, στα χέρια επιτήδειων και ασχέτων και δίνουμε στίγμα, ότι για μας τέτοιες υποθέσεις είναι… μολυσματικές! Τέτοιες απόψεις-γνώμες για την εγκράτεια και την παρθενία διαχέουν την αύρα που επικρατεί, ότι ο έρωτας και τα σεξουαλικά θέματα είναι ασύμβατα και απορριπτόμενα από την Εκκλησία και την θεολογία! Έτσι η Εκκλησία μένει εκτεθειμένη, με το στίγμα της ανέραστης γεροντοκόρης, από την γκρίνια εκπροσώπων της, που τις πιο πολλές φορές, ούτε τι λένε ξέρουν ούτε ειλικρινείς είναι σε αυτογνωσία…

Μέσα σε αυτή την γενικευμένη… φτήνια, η Εκκλησία που δεν έχει και πολλές δυνατότητες να τοποθετηθεί σε τέτοια θέματα (και που μερικές φορές όταν το κάνει… τρέμε κόσμε!!) θα πρέπει να θυμάται τον Απ. Παύλο και να γίνεται «τοῖς πᾶσι τά πάντα», όχι σε κατάσταση ή απόψεις, αλλά στην… «ιατρική ταπείνωση», του να αναλάβει προς θεραπείαν και τα “γαγγραινιασμένα”. 

Ο σημερινός άνθρωπος είναι πλέον ένας Homo sexualis. Ένας άνθρωπος που προσδιορίζεται από την σεξουαλικότητα του, η οποία έχει αυτονομηθεί και δεν συναποτελεί μέρος του όλου ανθρώπου, αλλά έγινε αυτόνομο “τμήμα” του, που έχει “πρωτείον” στην αξιολογική σειρά των υπαρξιακών επιδιώξεών του.   

Σήμερα οι άνθρωποι δεν υπολογίζουν τις συμβουλές της Εκκλησίας για σεξουαλικά θέματα. Αυτό το “κατάφερε” η Εκκλησία με ακραίους αθεολόγητους εκπροσώπους της, που θεωρούσαν ότι όσο πιο απορριπτικά extreme είναι μια τοποθέτηση, τόσο.. “ορθοδοξότερη”. Τελικά η Εκκλησία έπαψε να είναι έγκυρο πεδίο αναφοράς και σ’ αυτό το θέμα(!) και πολλές φορές κατάντησε μια καρικατούρα στα μέσα μαζικής ενημέρωσης…

Δ. Ταλάντωση ανάμεσα στα ΔΕΝ στα ΠΡΕΠΕΙ και στην όντως ελευθερία

Για την Ορθόδοξη θεολογία όμως Έρωτας είναι η ψυχική δύναμη που έβαλε ο Θεός στον άνθρωπο, ώστε να μπορεί να ξεχνά τον εαυτό του (πράγμα δύσκολο λόγω του εαυτουλισμού μας) και να θυσιάζεται από έρωτα για άλλα πρόσωπα.

Το πρώτο αξιέραστο πρόσωπο είναι το πρόσωπο του Χριστού. Χιλιάδες άνθρωποι για την αγάπη Του κάνουν θυσίες και δαπανώνται χάριν των αδελφών τους.

Ας δούμε λίγο αναλυτικότερα την διελκυστίνδα που ναι μεν πάντοτε υπήρχε (Χριστιανοί και κόσμος) σήμερα όμως από δική μας υπαιτιότητα γίνεται ασαφής με γοητευτική επιρροή συναισθηματολογική από τον κόσμο.

Η σύγχυση των εννοιών, αμαρτία και θέλημα Θεού, λειτουργεί…  υπέρ της αμαρτίας! Όταν η αμαρτία είναι απαγόρευση – εντολή, γεννιέται η γοητεία του απαγορευμένου.  Γίνεται εμπόδιο… «να φας το γλυκό»…!!    

Όταν το λάθος είναι παράβαση μιας απαγόρευσης… (ΔΕΝ), και το σωστό μια επιβεβλημένη πιεστική καθηκοντολογία (ΠΡΕΠΕΙ), τότε γεννιέται μια λανθασμένη ερμηνευτική αρχή στην ανθρώπινη ψυχή, που διαβάζει ως στέρηση και ως καθήκον το θέμα. Ο Χριστός στο κατά Ματθαίον (12,45) και στο κατά Λουκάν (11,26) προφητικά περιγράφει, σχεδόν με τις ίδιες λέξεις, το βάπτισμα και τα εξ υστέρων! Λέει: όταν το ακάθαρτο πνεύμα (- η άρρωστη αυτοαναφορική διδασκαλία) φύγει από τον άνθρωπο, δεν βρίσκει ανάπαυση και επιστρέφει κάποια στιγμή στο «παλαιό γνώριμο περιβάλλον» και το βρίσκει … κατακάθαρο μεν αλλά … άδειο από ουσιαστικό περιεχόμενο! Και τότε «μαζί με τα εφτά ακάθαρτα πνεύματα (η πληρότητα της άρρωστης κακίας) επανεγκαθίσταται   και γίνονται τα θέματα απείρως χειρότερα απ’ ό,τι πριν. 

Οι εντολές του Θεού δεν είναι αυτοαξία.  «Διά τήν ἀλήθειαν ἐστίν ἡ ἀρετή καί οὐ διά τήν ἀρετήν ἡ ἀλήθεια», λέει ο αγ. Μάξιμος ο ομολογητής. Δεν αποχτιούνται οι αρετές για Στωική προσαρμογή στο τέλειο, αλλά ως θεραπευτική αγωγή ελευθερίας από νοσηρές εξαρτήσεις. Το ΔΕΝ, δεν είναι αρετή. Είναι προϋπόθεση αρετής. Δεν κλέβω…  είμαι ελεήμων; Δεν φονεύω… αγαπάω;  Δεν μοιχεύω ή δεν πορνεύω … έχω αρτιότητα ψυχοσωματική (… έναν εαυτό;) για να μπορώ να τον προσφέρω στο αγαπημένο πρόσωπο; Η Παρθενία δεν είναι στερητική ερήμωση, αλλά αρτιότητα προσφοράς. Σημαίνει  ότι έχεις ένα εαυτό για να τον προσφέρεις και δεν είσαι άθροισμα από σπάσματα!. 

Όπως γράφει ο άγιος Μεθόδιος Πατάρων στο έργο του Συμπόσιον ή περί Αγνείας!… «Η Παρθενία δεν μπορεί να περιορίζεται στην εγκράτεια της γενετήσιας ορμής και μόνον, αλλά έγκειται στην αφιέρωση στον Θεό (και κατ’ επέκταση και στους ανθρώπους) όλων των κινημάτων της ψυχής και των αισθήσεων» 

Οι εντολές είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο θα εποικοδομηθεί «ο οίκος των αρετών»,  συνθήκη ομοίωσης προς τον Χριστό! Αλλιώς και το θεμέλιο είναι λανθασμένο, και τότε το σπίτι θα πέσει  και θα είναι η πτώση αυτού μεγάλη (Ματθ. 7,27). Αυτά λοιπόν που ΠΡΕΠΕΙ να κάνω δεν είναι επιβολή αλλά τρόπος. Δεν είναι στρατιωτικά παραγγέλματα, αλλά ιατρική διαδρομή θεραπευτικής απελευθέρωσης από την αρρώστια μου. 

Ε. «Υπό νόμον» φρουρούμεθα, χωρίς να υποκύπτουμε σε ζυγό δουλείας

Ο Νόμος του Χριστού γίνεται παιδαγωγός για ομοίωσή μας προς τον Χριστό (Γαλ. 3,24) 

Ο Νόμος του Χριστού θέτει φραγμούς και απαγορεύσεις στην άμεση ικανοποίηση της επιθυμίας μας, που όμως δεν την εξαφανίζουν αλλά τελικά την κάνουν πιο ισχυρή! Με την αναστολή και την υπομονή κάθε υγιής επιθυμία αυξάνεται, γίνεται πιο έντονη, πάλλεται, είναι ζωντανή. Δίχως τον φραγμό του Νόμου του Χριστού βυθίζεται στο τέλμα της κινούμενης άμμου των εναλλασσόμενων επιλογών και του αηδιαστικού κορεσμού και πεθαίνει. Το γήπεδο κάθε αθλήματος είναι γήπεδο, επειδή υπάρχουν όρια! Αν δεν υπάρχουν όρια, δεν είναι γήπεδο· είναι… «χωράφι και αλάνα»!

Ο χριστιανός, όντας με το Νόμο του Χριστού, δεν ζει το Νόμο ως βάρος, αλλά ως απελευθέρωση. Όποιος όμως δεν είναι ΜΕ τον Νόμο, αλλά ΚΑΤΩ από τον Νόμο, ζει το Νόμο ως καταπίεση. Τι σημαίνει αυτό; Ότι ο μόνος τρόπος να υπάρξει κανείς σαν άνθρωπος, και όχι σαν προηγμένο θηλαστικό, είναι να αγαπήσει τον Νόμο ως θεραπεία του, να ζήσει ΜΕ τον Νόμο, και να πεθάνει για ένα ιδανικό. Η αυτόβουλη θυσία αψηφά ακόμη και την ίδια την φύση, όπως και στον άγιο Φιλόσοφο.  Άλλωστε δεν ερωτευόμαστε ποτέ από υπολογισμό ή κατόπιν απολύτως έλλογης απόφασης, αλλά ξεχνώντας τον εαυτό μας!

Πρώτος ξέχασε τον εαυτό του ο Χριστός.

Αγαπώντας Τον, ξεχνάμε (κατά μίμησιν Εκείνου ή όσο τέλος πάντων Τον μιμούμαστε) κι εμείς τον εαυτό μας  κι έτσι μπορούμε να αγαπάμε τους άλλους. Ο ένας τον άλλον και στην συζυγία, αλλά και σε κάθε ανθρώπινη έκφραση ζωής. Τότε όταν αυτοί που αγαπάμε μας εκτιμούν και μας αναγνωρίζουν, γίνεται η ζωή παραδεισένια, όχι από την έλλειψη προβλημάτων, αλλά από την αίσθηση διάφανης συμπόρευσης με αφίλαυτη αγάπη.  

Γράφει ο μέγας Thomas Merton στο βιβλίο του «Κανένας δεν είναι νησί» , στο κεφάλαιο «Ασκητισμός και θυσία»:

«Αν το πνεύμα μου προσπαθεί να επιβάλει σιωπή στην σάρκα μου δια της βίας, αργά ή γρήγορα η σάρκα μου θα εκδικηθεί το πνεύμα μου μολύνοντάς το κρυφά, με χίλια-δυο δηλητήρια. Η πικρία και η δυστροπία είναι οι συνηθέστεροι καρποί ενός ασκητισμού, που περιορίζεται στο να ασκεί μόνο το σώμα. Το πνεύμα μου είναι φυσικά ανώτερο από την σάρκα μου, αλλά δεν είναι ανεξάρτητο από την σάρκα μου. Θερίζει ό,τι σπέρνει σ’ αυτήν. Και εάν μεν της φέρεται με υπερβολική αδυναμία, αργά ή γρήγορα θα ανακάλυψει σ’ αυτήν, την εικόνα και την καταδίκη της αδυναμίας του. Αν όμως πάλι της φέρεται με βιαιότητα, αργά ή γρήγορα θα δεχθεί από αυτήν το αποτέλεσμα της βιαιότητάς του. Ο ψευδοασκητής αρχίζει συνήθως με το να είναι υπερβολικά αυστηρός με τον εαυτό του, αλλά καταλήγει, εξ ίσου συνήθως, με το να είναι υπερβολικά αυστηρός με όλους τους άλλους εκτός από τον εαυτό του.

Όσοι λοιπόν προσπαθούν να θανατώσουν τα πάθη τους όχι με το δηλητήριο της ανθρώπινης φιλοδοξίας (της φιλοδοξίας να γίνουν τέλειοι, να γίνουν ανώτεροι και καλύτεροι από τους άλλους, να επιτύχουν εκεί που αποτυγχάνουν τόσοι και τόσοι συνάνθρωποί τους), αλλά με την καθαρή λεπίδα της αγάπης του Θεού (της αγάπης, που εμπνέει στην ψυχή μας η χάρη του Θεού), αυτοί γνωρίζουν την ησυχία της πραγματικής εσωτερικής ειρήνης, γιατί η ζωή τους “κρύπτεται ὄντως σύν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ”. Αυτοί είναι οι «πραεῖς» για τους οποίους μιλούν οι Μακαρισμοί, οι «πραεῖς» που εν τούτοις «βιάζουν» την Βασιλεία των ουρανών.

Η «πνευματική ζωή» δεν είναι άρνηση της ύλης. Η Καινή Διαθήκη μιλάει βεβαίως περί της «σαρκός» σαν τον μεγαλύτερο εχθρό μας· χρησιμοποιεί όμως τον όρο αυτό υπό μία πολύ ειδική έννοια. «Σαρξ», υπό την έννοια αυτή, δεν είναι εκείνο που εμείς ονομάζουμε σήμερα σώμα, δηλαδή η υλική πλευρά της ανθρώπινης φύσης, αλλ’ είναι ολόκληρος ο άνθρωπος, ψυχή και σώμα, ύλη και πνεύμα, που έχει αρνηθεί και έχει απορρίψει το «Πνεύμα», δηλαδή το Άγιο Πνεύμα, το Πνεύμα της Αγάπης του Θεού. Όταν λοιπόν ο Κύριος διδάσκη ότι «ἡ σάρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν» (Ιωάν. στ’ 63), δεν εννοεί το σώμα που Εκείνος έχει πλάσει και Εκείνος μας έχει δώσει, αλλ’ εννοεί ένα τρόπο ύπαρξης που αρνείται ή αγνοεί το Πνεύμα του Θεού. Ένα τρόπο ζωής που διαπνέεται από μια καθαρά ανθρώπινη νοοτροπία, που επιδιώκει σκοπούς καθαρά ανθρώπινους και ενδοκοσμικούς όχι μόνο στα υλικά, αλλά και στα πνευματικά ζητήματα.

Είναι άλλο πράγμα να ζει κάνεις «ἐν τῇ σαρκί» και άλλο, τελείως άλλο, να ζει κανείς «κατά σάρκα». Σε αυτήν την πρώτη περίπτωσιν, εκπληρώνει απλά το θέλημα του Θεού, που έπλασε τον άνθρωπο όχι «ἄγγελον» (καθαρό πνεύμα) ούτε «ζῶον» (καθαρή ύλη), αλλά μία αδιαίρετη και αδιάσπαστη προσωπική ενότητα ψυχής και σώματος, ένα «ἔνσαρκον πνεῦμα» ή, αν προτιμάτε, μια «ἔμψυχον σάρκα». 

ΣΤ. Η ενοποίηση των… δύο “κουτιών”

Διευκρινίστηκε πιστεύω το εν συγχύσει θέμα της αγνότητας και φάνηκε ότι είναι πολύ μεγαλύτερο από μια μόνο σωματική αρετή, (και μάλιστα στέρηση!) ότι είναι πληρότητα ελευθερίας από τον φαύλο κύκλο επιθυμιών και εξαρτήσεων και ότι απογυμνώνει την ψευδή ελευθερία – ασυδοσία που μόνον εσωτερική διάσπαση γεννάει.

Η αγνότητα είναι εσωτερική στάση και «ταξινόμηση» της επιθυμίας. Όταν η ζωή είναι ακατάστατη γεννιούνται προσκολλήσεις, εξαρτήσεις, υπερβολές, σταματάει κάθε ενδεχόμενο πνευματικής προόδου. Όπως και σε ένα εργοτάξιο, χρειάζεται προετοιμασία και ο άνθρωπος πριν χτίσει το σπίτι της ψυχής του! 

Όντας η αγνότητα μια θεμελιακή αρετή συνδέεται οπωσδήποτε με την ψυχική νοοτροπία: 

α. Μακάριοι οἱ πτωχοί τῷ πνεύματι…,  δηλαδή ο άνθρωπος να μην είναι «φαντασμένος»! Μια «Αλαζονική ρουκέτα» (Όσκαρ Ουάϊλντ)· και

β. Με την δυναμική απόφαση υπακοής στο θέλημα του Θεού ως τρόπο ζωής και κέρδος σωματοψυχικό! 

Αν ο σημερινός άνθρωπος παραδοθεί στο δίπολο I feel –  I act (αισθάνομαι – ενεργώ, πράγμα που ατυχώς γίνεται από αυταπάτη) τότε το αποτέλεσμα είναι κορεσμός και κενό.Τότε καταλήγει να είναι «Η μόνη παραδεκτή ευτυχία, η αδιαφορία» (Στιγκ Ντάγκερμαν – «Καμένο παιδί») 

Αγνότητα είναι, πραγματική ελευθερία, που δεν είναι απεριόριστες επιλογές, αλλά εσωτερική ενότητα, που προκύπτει όταν η επιθυμία, η θέληση και η αγάπη «τυποποιούνται» στην υγιά τους εκδοχή και στην σωστή βάση. Τότε, η αγνότητα, η πτωχεία του Μακαρισμού, και η υπακοή στο θέλημα του Θεού, γίνονται δρόμοι προς την ενότητα – αρτιότητα – σωτηρία και τελικά προς μια πιο συνεκτική ανθρώπινη ζωή.   

Όλη η πορεία μας προς την ωριμότητα και την εγκράτεια είναι ένα ταξίδι. Αυτό σημαίνει να βλέπουμε με τα μάτια της αγάπης και να μαθαίνουμε τους ανθρώπους γύρω μας και τον κόσμο με νέο τρόπο. Αυτό συνεπάγεται να εγκαταλείψουμε την προοπτική που   θεωρεί ότι είμαι το μόνο σημαντικό υποκείμενο και ότι οι άλλοι υπάρχουν για να με υπηρετούν, νε με επιβεβαιώνουν, ή να με απειλούν!

Η εγκράτεια δεν αφορά μόνο να κρατάμε απόσταση, αλλά κυρίως να αντιμετωπίζουμε τους φόβους και τις εγωιστικές επιθυμίες μας, που επικεντρώνονται μόνο στην προσωπική ικανοποίηση… εδώ και τώρα! Αφορά να ζούμε με ελευθερία, να αναγνωρίζουμε και να είμαστε ευγνώμονες και να χαιρόμαστε γι’ αυτό! Να εκτιμούμε τους άλλους και τον κόσμο.    

Πρέπει όλα όσα είπαμε να μη μείνουν σε αφηρημένο επίπεδο αλλά να γίνουν προσωπικά. Να αναγνωρίσουμε το αίνιγμα του προσωπικού μυστηρίου. Το βασικό μήνυμα είναι ότι δεν μπορείς να πετάξεις το «βρώμικο νερό» χωρίς τον κίνδυνο να πετάξεις και το μωρό. Το ανθρώπινο και το θεϊκό είναι αλληλένδετα. Η εγκράτεια δεν σημαίνει απλώς αποφυγή του κακού, αλλά κατανόηση και μεταμόρφωση της επιθυμίας. Τα πάθη μας δεν είναι διανοητικές δυνάμεις αλλά διαστρεβλωθείσες από λάθος «συμβουλές», ανθρώπινες δυνάμεις που πρέπει να επανεντροχιασθούν στην όντως φυσική τους πορεία.

Η πραγματική εγκράτεια είναι να αναγνωρίζουμε τις δυνάμεις μέσα μας, να τις βλέπουμε καθαρές, να τις αντιμετωπίζουμε με αγάπη και σοφία. Αυτό μας επιτρέπει να ζούμε με πληρότητα, χωρίς να γινόμαστε αιχμάλωτοι των παθών μας.

Η πνευματική ζωή και η ζωή της ανθρώπινης εμπειρίας δεν είναι σε δυο κουτιά, δεν είναι διαχωρισμένες. Η αληθινή ζωή απαιτεί ενσωμάτωση όλων των στοιχείων: επιθυμίας, έρωτα, δημιουργικότητας, ΑΛΛΆ και αυτοσυγκράτησης, αναγνώρισης των ορίων και αλληλεγγύης προς τους άλλους.

Η σύγχρονη κοινωνία μας συχνά επικεντρώνεται μόνο στον άμεσο αυτοπροσδιορισμό και την ικανοποίηση. Αλλά η εγκράτεια και η πνευματική ωριμότητα μας διδάσκουν να κοιτάμε πέρα από τον εαυτό μας, να βλέπουμε την κοινότητα και τον κόσμο γύρω μας, να συμμετέχουμε ενεργά και υπεύθυνα στη ζωή.

Η εμπειρία των Πατέρων της Ερήμου και της Εκκλησίας γενικότερα, δείχνει ότι η ζωή με επίγνωση, η προσευχή, η σκέψη και η τέχνη μπορούν να μας οδηγήσουν σε βαθύτερη κατανόηση του εαυτού μας και των άλλων.

Τελικά, η αληθινή ωριμότητα είναι η δυνατότητα να αγαπάμε με πλήρη συνείδηση, να δεχόμαστε την ατέλεια, να αναγνωρίζουμε τα πάθη αλλά και τις δυνατότητες του ανθρώπου, και να προσπαθούμε να ζούμε μια ζωή που φέρνει φως και γαλήνη στους γύρω μας.

Αυτό δεν είναι εύκολο και χρειάζεται συνεχή προσπάθεια, αλλά είναι η διαδρομή που αξίζει να διανύσουμε. Η τέχνη, η μουσική, η πνευματικότητα και η φιλοσοφία είναι τα μέσα που μας δείχνουν τον δρόμο, και η εμπειρία των μεγάλων δασκάλων, όπως οι Πατέρες της Ερήμου αλλά και οι μεγάλοι καλλιτέχνες, είναι οι φάροι που μας καθοδηγούν.

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας και ελπίζω ότι τα όσα είπαμε θα σας εμπνεύσουν να δείτε την ζωή με περισσότερη διαύγεια και αγάπη.

Σας ευχαριστώ.

______________________

Γενικώς αλλά ειδικότερα στην επιλογική κατάληξη του κειμένου υπήρξε ουσιαστική βοήθεια και συμβολή από ανάλογα κείμενα του φίλου επισκόπου Τροντχάιμ Έρικ Βάρντεν. Τον ευχαριστώ (-ούμε) και γι’ αυτό!

π. Θεοδόσιος Μαρτζούχος

Πηγή: enoriako,info site του Ενοριακού Κέντρου Αγ. Ιωάννου Χρυσοστόμου Πρεβέζης.