Οι αθόρυβοι ήρωες - Κωνσταντίνος Μητροπολίτης Σιγκαπούρης

Οι αθόρυβοι ήρωες

Κωνσταντίνος Μητροπολίτης Σιγκαπούρης

Περίεργη εποχή. Ένας άνθρωπος κάνει μια θεαματική πράξη μπροστά σε μια κάμερα και μέσα σε λίγες ώρες γίνεται ήρωας. Κάποιος άλλος μοιράζει δέκα σακούλες τρόφιμα, φροντίζοντας προηγουμένως να υπάρχουν δεκαπέντε φωτογραφίες, και βαφτίζεται φιλάνθρωπος. Ένας τρίτος ανακαλύπτει ξαφνικά τον ανθρώπινο πόνο ακριβώς τη στιγμή που ανοίγει η κάμερα του τηλεφώνου. Και κάπου μακριά από όλα αυτά υπάρχουν άνθρωποι που πρόσφεραν μια ολόκληρη ζωή χωρίς να αναρωτηθούν πόσοι τους παρακολουθούν.

Ο Γέροντας Χρυσόστομος Ταβουλαρέας, από τη Μάνη, υπηρέτησε επί δεκαετίες τη Μονή του Αγίου Γερασίμου του Ιορδανίτη. Παρέλαβε ένα μοναστήρι σε δύσκολη κατάσταση και, με προσωπικό κόπο, το ανακαίνισε και το ανέδειξε σε πραγματική όαση μέσα στην έρημο. Εκοιμήθη στις 6 Σεπτεμβρίου. Το ίδιο το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων μίλησε για την πολυετή και αφοσιωμένη διακονία του στα Πανάγια Προσκυνήματα. Και δεν ήταν μόνο οι πέτρες. Στη Μονή υπήρχε φαγητό για τον περαστικό, φιλοξενία για τον προσκυνητή, βοήθεια για φτωχές οικογένειες, παιδιά και ηλικιωμένους. Ο ίδιος έλεγε ότι στην αγάπη δεν χωρούν διακρίσεις ανάμεσα σε χριστιανούς και μουσουλμάνους. Εκεί, σε μια γη όπου η θρησκεία πολλές φορές γίνεται αιτία διαχωρισμού, ένας ορθόδοξος μοναχός απαντούσε με ένα πιάτο φαγητό.

Λίγες εβδομάδες αργότερα, την 1η Οκτωβρίου, εκοιμήθη ο Αρχιμανδρίτης Ιουστίνος Μαμάλος, ο άνθρωπος που συνέδεσε τη ζωή του με το Φρέαρ του Ιακώβ στη Νεάπολη της Σαμάρειας. Ανακαίνισε το προσκύνημα και ολοκλήρωσε τον Ναό της Αγίας Φωτεινής της Σαμαρείτιδος. Αφιέρωσε δυνάμεις, κόπους και μεγάλο μέρος της ζωής του στη διατήρηση αυτού του τόπου. Και όλα αυτά δεν έγιναν σε κάποιο ασφαλές εκκλησιαστικό γραφείο. 

Ο π. Ιουστίνος βρέθηκε στο Φρέαρ μετά το μαρτύριο του προκατόχου του, Αγίου Φιλουμένου. Έζησε δεκαετίες σε μια περιοχή συγκρούσεων και αντιμετώπισε επιθέσεις, απειλές και απόπειρες καταστροφής του προσκυνήματος. Κι όμως παρέμεινε εκεί. Χρειάστηκε να γίνει συγχρόνως αρχιτέκτονας, εργολάβος, αγιογράφος και συλλέκτης δωρεών για να ολοκληρώσει τον ναό.

Αυτούς τους ανθρώπους πώς ακριβώς τους μετρά η εποχή μας; Πόσους ακολούθους είχαν; Πόσες φορές έγινε γνωστό το όνομά τους; Πόσες φωτογραφίες δημοσίευσαν την ώρα που βοηθούσαν έναν φτωχό; Γιατί σήμερα, για να θεωρηθείς περίπου ευεργέτης, χρειάζεσαι πρωτίστως καλό φωτισμό, κατάλληλη γωνία λήψης και κάποιον να καταγράψει τη στιγμή που παραδίδεις τη σακούλα στον φτωχό. Αν μάλιστα συγκινηθείς εγκαίρως μπροστά στην κάμερα, ακόμη καλύτερα. Η προσφορά αποκτά μουσική υπόκρουση, η συγκίνηση τίτλο και η ανθρώπινη δυστυχία μετατρέπεται σε σκηνικό προσωπικής προβολής. Φτάσαμε σχεδόν στο παράδοξο να μην αρκεί να κάνεις το καλό. Πρέπει να υπάρχει και κάποιος απέναντι για να το φωτογραφίσει.

Και έτσι αποκτήσαμε μια καινούργια κατηγορία «Αγίων»: τους Αγίους του αλγορίθμου. Δεν χρειάζονται χρόνια θυσίας, ξενύχτια, στερήσεις ή παραμονή σε επικίνδυνους τόπους. Αρκεί μια ανάρτηση που θα συγκινήσει, ένα σύνθημα που θα ταξιδέψει γρήγορα και μερικές χιλιάδες επιδοκιμασίες από ανθρώπους που αύριο θα έχουν ήδη περάσει στην επόμενη συγκίνηση. Η εποχή μας, άλλωστε, έχει μεγάλη ευκολία να κατασκευάζει ήρωες το πρωί και να τους ξεχνά μέχρι το βράδυ. Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγάλη πνευματική φτώχεια μιας κοινωνίας που κατά τα άλλα δηλώνει ευαίσθητη. Μπερδέψαμε την προσφορά με την προβολή. Θεωρούμε σπουδαίο ό,τι φαίνεται και σχεδόν ανύπαρκτο ό,τι γίνεται αθόρυβα. Το Ευαγγέλιο, όμως, επιμένει ενοχλητικά: «Μὴ γνώτω ἡ ἀριστερά σου τί ποιεῖ ἡ δεξιά σου». Όχι επειδή η καλή πράξη πρέπει να κρύβεται φοβισμένη, αλλά επειδή όταν η φιλανθρωπία χρειάζεται χειροκρότημα για να υπάρξει, κινδυνεύει να πάψει να είναι φιλανθρωπία και να γίνει δημόσια σχέση.

Δεν σημαίνει βεβαίως ότι κάθε ακτιβιστής είναι υποκριτής ούτε ότι κάθε δημόσια προβολή μιας καλής πράξης είναι κακή. Υπάρχουν άνθρωποι που αξιοποιούν τη δημοσιότητα για να κινητοποιήσουν συνειδήσεις και να συγκεντρώσουν πραγματική βοήθεια. Η διαφορά βρίσκεται στο κίνητρο και κυρίως στη διάρκεια. Άλλο να χρησιμοποιείς την προβολή για να υπηρετήσεις έναν σκοπό και άλλο να χρησιμοποιείς έναν σκοπό για να υπηρετήσεις την προβολή σου. Οι δύο Αγιοταφίτες μάς θυμίζουν κάτι που έχουμε σχεδόν ξεχάσει. Η αγάπη δεν είναι συναίσθημα για ανάρτηση. Είναι κόστος. Κόστος χρόνου. Κόστος κόπου. Κόστος προσωπικής άνεσης. Μερικές φορές ακόμη και κίνδυνος ζωής.

Και ίσως εδώ βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα της εποχής μας. Λέμε ότι τα παιδιά μας δεν έχουν πρότυπα, ενώ τα πρότυπα υπάρχουν. Απλώς εμείς στρέφουμε τον προβολέα αλλού. Διδάσκουμε ποιος συγκέντρωσε εκατομμύρια θεάσεις, ποιος έγινε διάσημος μέσα σε μία νύχτα, ποιος προκάλεσε περισσότερο θόρυβο. Σπανιότερα μιλάμε για εκείνον που έμεινε σαράντα χρόνια στην έρημο ή δεκαετίες δίπλα σε ένα πηγάδι της Σαμάρειας, επιμένοντας να υπηρετεί. Ο Χριστός δεν είπε «ἀπὸ τῶν δημοσιεύσεων αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς». Είπε «ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῶν». Και αυτή είναι μια φράση σχεδόν επαναστατική για την εποχή της εικόνας.Ίσως, λοιπόν, πρέπει να ξανασκεφτούμε ποιον αποκαλούμε σημαντικό. Γιατί αν τα σύγχρονα βραβεία της κοινωνικής αναγνώρισης απονέμονται με αριθμούς θεάσεων και «μου αρέσει», τότε άνθρωποι σαν τον Χρυσόστομο και τον Ιουστίνο πιθανόν να μη γίνονταν ποτέ διάσημοι. Μόνο που εκείνοι δεν προσπάθησαν να γίνουν διάσημοι. Προσπάθησαν να γίνουν χρήσιμοι. Και ίσως τελικά αυτό να είναι το δυσκολότερο βραβείο απ’ όλα.

Πηγή: Orthodoxia. Info