Πα, Βου, Γα: το πρώτο βήμα στην ψαλτική
Αγαπητέ/ή,ξεκινάμε σήμερα μια σειρά ενημερωτικών newsletter πάνω στη Βυζαντινή Μουσική. Στο πρώτο τεύχος βλέπουμε τα βασικά: τι είναι η μουσική, τι είναι ο φθόγγος, πώς στήνεται η κλίμακα και σε ποια περιοχή κινείται η φωνή μας.
Η λέξη «μουσική» βγαίνει από τις Μούσες, που για τους αρχαίους Έλληνες ήταν οι προστάτιδες των τεχνών. Οι παλαιοί διδάσκαλοι την όριζαν με μια σύντομη φράση: «Ἐπιστήμη μέλους, καὶ τῶν περὶ τὸ μέλος συμβαινόντων». Είναι δηλαδή τέχνη και επιστήμη μαζί, και έχει αντικείμενο τους φθόγγους.
Δεν είναι κάθε ήχος μουσικός. Ο φθόγγος έχει συγκεκριμένο, σταθερό ύψος. Τον παράγουν οι φωνητικές χορδές ή ένα μουσικό όργανο. Ένα κλαδί που σπάει ή ο θόρυβος μιας μηχανής δεν έχουν καθορισμένη συχνότητα. Αυτοί οι ήχοι λέγονται κρότοι.
«Ὁ
φθόγγος εἶναι πτῶσις φωνῆς ἐμμελὴς ἐπὶ μίαν τάσιν.»
Χρύσανθος ο εκ Μαδύτων
Η εκκλησιαστική μας μουσική είναι μονοφωνική. Ακούγεται μία μόνο μελωδική γραμμή, χωρίς τις παράλληλες φωνές της ευρωπαϊκής πολυφωνίας. Από κάτω τη στηρίζει το ισοκράτημα (παλαιότερα «βάσταγμα»), δηλαδή η συνεχής ήχηση της βάσης του ήχου. Μέσα στον ναό δεν χρησιμοποιούνται όργανα, γιατί έτσι όρισαν οι Πατέρες της Εκκλησίας. Ο σκοπός της ψαλτικής είναι να αναδεικνύει τον λόγο των ύμνων και να βοηθά την προσευχή.
4. Η κλίμακα: οκτώ φθόγγοι, επτά διαστήματα
Η κλίμακα (ή σκάλα) είναι μια σειρά από οκτώ φθόγγους με επτά διαστήματα ανάμεσά τους. Ο πρώτος φθόγγος είναι η βάση της. Τα ονόματα των φθόγγων βγαίνουν από τα πρώτα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου. Οι παλαιοί διδάσκαλοι πρόσθεσαν σε καθένα ένα φωνήεν ή ένα σύμφωνο, για να προφέρεται εύηχα:
Νη · Πα · Βου · Γα · Δι · Κε · Ζω · Νη΄
Η σειρά αυτή επαναλαμβάνεται και προς τα πάνω
(ανάβαση) και προς τα κάτω (κατάβαση). Όταν περνάμε και τους οκτώ φθόγγους και
φτάνουμε στη βάση ένα «επίπεδο» ψηλότερα, έχουμε το σύστημα διαπασών, που
σημαίνει «διά πασών», δηλαδή μέσα από όλες τις φωνές.Υπάρχει και μια τρίτη κίνηση, η ισότητα: η μελωδία μένει στον ίδιο φθόγγο (Νη, Νη, Νη…). Ανάβαση, κατάβαση και ισότητα είναι οι τρεις κινήσεις από τις οποίες φτιάχνεται κάθε μέλος.
5. Σε ποιον «τόπο» ψάλλετε;
Κάθε ανθρώπινη φωνή κινείται σε ορισμένο εύρος. Γι' αυτό η παρασημαντική χωρίζει την περιοχή των φθόγγων σε τρεις τόπους φωνής:
Βαρύς τόπος. Είναι η περιοχή των βαθύφωνων ανδρών, από τον κάτω Κε έως τον χαμηλότερο Ζω. Εδώ οι μαρτυρίες γράφονται ανάποδα.
Μέσος τόπος. Είναι η περιοχή των συνηθισμένων ανδρικών και των βαριών γυναικείων φωνών, από τον Ζω έως τον Κε. Οι μαρτυρίες γράφονται κανονικά: από πάνω το αρχικό γράμμα του φθόγγου και από κάτω το μαρτυρικό σημείο.
Οξύς τόπος. Είναι η περιοχή των υψίφωνων ανδρών, των γυναικείων και των παιδικών φωνών, από τον ψηλό Ζω και πάνω. Οι μαρτυρίες έχουν μια οξεία στα δεξιά τους. Για τις ακόμα πιο ψηλές φωνές μπαίνει διπλή οξεία, και ο τόπος αυτός λέγεται «υπέρ οξύ».
Έχεις απορίες πριν ξεκινήσεις;
Με εκτίμηση,
Διονύσιος Αθ. Σταματόπουλος
Επικοινωνία
Κινητό: 693 690 2180 · Τηλέφωνο: 2312 315 120
info@kalofonikomelos.gr
kalofonikomelos.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου