Ο ΑΓΙΟΣ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΑΓΙΑ ΚΛΑΡΑ: ΔΥΟ ΖΩΕΣ, ΕΝΑ ΜΟΝΑΔΙΚΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ - Ιωάννης Σπιτέρης

Ο ΑΓΙΟΣ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΑΓΙΑ ΚΛΑΡΑ: ΔΥΟ ΖΩΕΣ, ΕΝΑ ΜΟΝΑΔΙΚΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ

Ιωάννης Σπιτέρης

Γιορτάζουμε την οκτακοσιοστή επέτειο της εκδημίας του Αγίου Φραγκίσκου, και σε όλο τον κόσμο πραγματοποιούνται εκδηλώσεις προς τιμήν του. Κι εμείς, στη χώρα μας, θελήσαμε να αποτίσουμε φόρο τιμής στον «Φτωχούλη του Θεού». Πιστεύω, ωστόσο, ότι δεν μπορούμε να τιμήσουμε τον Φραγκίσκο χωρίς να θυμηθούμε και την Αγία Κλάρα, εκείνη που θεωρείται η «γυναικεία εκδοχή» του φραγκισκανικού χαρίσματος.

Ο Φραγκίσκος εγκαινίασε ένα κίνημα πνευματικής ανανέωσης, βασισμένο στη φτώχεια, την αδελφοσύνη και το κήρυγμα του Ευαγγελίου. Η Κλάρα παρέλαβε αυτή την κληρονομιά και το βίωσε με το δικό της τρόπο ριζοσπαστικά όπως κανένας άλλος. Πρόκειται για δύο προσωπικότητες τόσο στενά συνδεδεμένες, ώστε η μία να φωτίζει την άλλη. Παράλληλα, όμως, καθεμία διατηρεί τη δική της ξεχωριστή ταυτότητα και το δικό της ιδιαίτερο χάρισμα.

Προφέρονται από δύο διαφορετικούς κόσμους.

Οι κοινωνικές τους αφετηρίες διέφεραν ριζικά. Ο Φραγκίσκος ήταν γιος του εύπορου εμπόρου Πιέτρο ντι Μπερναρντόνε. Η Κλάρα, γεννημένη το 1193 ή το 1194, καταγόταν από μία από τις πιο επιφανείς αριστοκρατικές οικογένειες της Ασίζης, με πατέρα τον Φαβαρόνε ντι Οφφρεντούτσιο. Στις αρχές του 13ου αιώνα η πόλη συγκλονιζόταν από συγκρούσεις ανάμεσα σε ευγενείς και λαό· το 1202 ο Φραγκίσκος πολέμησε στο πλευρό της λαϊκής παράταξης και έμεινε αιχμάλωτος περίπου έναν χρόνο, ενώ η αριστοκρατική οικογένεια της Κλάρας αναγκάστηκε τότε να καταφύγει στην Περούτζια. Οι δύο νέοι ζούσαν στην ίδια πόλη, όμως οι δρόμοι τους δεν είχαν ακόμη συναντηθεί — γεγονός που αντικρούει τις μεταγενέστερες ρομαντικές αφηγήσεις για τη σχέση τους.

Το κάλεσμα της Κλάρας.

Καθοριστική στη διαμόρφωσή της υπήρξε η μητέρα της, Ορτολάνα, γυναίκα βαθιάς πίστης και ακούραστη προσκυνήτρια (Ρώμη, Μόντε Γκαργκάνο, Σαντιάγο ντε Κομποστέλα, Άγιοι Τόποι). Από εκείνη η Κλάρα έμαθε την αγάπη για την προσευχή και τη φιλανθρωπία. Όταν ο Φραγκίσκος, μετά τη μεταστροφή του, άρχισε να κηρύττει έναν φτωχό, ταπεινό και σταυρωμένο Χριστό, τα λόγια του άγγιξαν τη νεαρή αριστοκράτισσα, η οποία αναγνώρισε σε αυτό το κάλεσμα τον δικό της δρόμο.

Η νύχτα που άλλαξε τη ζωή της.

Τη νύχτα της Κυριακής των Βαΐων, από τις 18 προς τις 19 Μαρτίου 1212, η δεκαεννιάχρονη Κλάρα εγκατέλειψε κρυφά το πατρικό της σπίτι και κατευθύνθηκε στο μικρό εκκλησάκι της Πορτσιούνκολα, όπου την περίμεναν ο Φραγκίσκος και οι πρώτοι αδελφοί του. Παρά την αρχική απόπειρα του Φραγκίσκου να την αποτρέψει λόγω της σκληρότητας της ζωής που θα ακολουθούσε, η Κλάρα δεν υποχώρησε: δεν επιθυμούσε ούτε τα προνόμια ούτε έναν συμφεροντολογικό γάμο που της είχε ετοιμάσει ο πατέρας της, αλλά να συμμεριστεί ολοκληρωτικά το ευαγγελικό ιδεώδες του. Η κουρά των μαλλιών της από τον Φραγκίσκο έγινε σύμβολο της οριστικής αποκήρυξης της αριστοκρατικής της ταυτότητας.

Ο Άγιος Δαμιανός και οι «Φτωχές Κυρίες».

Για να την προστατεύσει από την οικογένειά της —που έφτασε ακόμη και σε βίαιες απόπειρες επαναφοράς— ο Φραγκίσκος την εμπιστεύθηκε αρχικά στις Βενεδικτίνες μοναχές, και τελικά η Κλάρα εγκαταστάθηκε στον Άγιο Δαμιανό, το εκκλησάκι που ο ίδιος είχε αναστηλώσει χρόνια πριν. Εκεί γεννήθηκε η κοινότητα των «Φτωχών Κυριών», πυρήνας του μελλοντικού Τάγματος της Αγίας Κλάρας. Στην Κλάρα σύντομα προστέθηκαν οι αδελφές της Αγνή και Βεατρίκη και αργότερα η ίδια η μητέρα τους Ορτολάνα. Σήμερα Τάγμα των Κλαρισσών είναι διασκορπισμένο σε πολλά μέρη του κόσμου.

Μια βαθιά πνευματική σχέση.

Η σχέση Φραγκίσκου και Κλάρας έχει συχνά παρερμηνευθεί ρομαντικά από τη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο, όμως οι ιστορικές πηγές δείχνουν κάτι διαφορετικό: έναν δεσμό αυθεντικά ανθρώπινο αλλά ολοκληρωτικά πνευματικό. Η Κλάρα αποκαλούσε τον εαυτό της «μικρό φυτό» (pianticella) του Φραγκίσκου και εκείνον «Πατέρα». Δεν κοιτούσαν μόνο ο ένας τον άλλον, αλλά και οι δύο προς την ίδια κατεύθυνση: τον Χριστό και το Χριστό φτωχό και εσταυρωμένο. Οι ελάχιστοι καταγεγραμμένοι διάλογοί τους αποκαλύπτουν διακριτικότητα και αμοιβαίο σεβασμό. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του ο Φραγκίσκος αναζητούσε όλο και περισσότερο τη σιωπηλή παρουσία και την προσευχή της Κλάρας στον Άγιο Δαμιανό, όπου, μέσα στην απλότητα του τόπου, συνέθεσε και τον περίφημο «Ύμνο των Πλασμάτων» ή «Ύμνο του αδελφού Ηλίου».

Αμοιβαία στήριξη και κοινή αποστολή.

Η φιλία τους δείχνει ότι μια αυθεντική πνευματική σχέση δεν περιορίζει αλλά ενδυναμώνει. Σε μια κρίσιμη στιγμή, όταν ο Φραγκίσκος δίσταζε ανάμεσα στην στην ερημιτική ζωή και τη συνέχιση του κηρύγματος μέσα στις πόλεις, ζήτησε τη γνώμη δύο έμπιστων προσώπων —του αδελφού Σιλβέστρου και της Κλάρας— και οι δύο του απάντησαν το ίδιο: να συνεχίσει να αναγγέλλει το Ευαγγέλιο με λόγο και παράδειγμα μέσα στον κόσμο. Και αυτό έκανε ο Φραγκίσκος.

Τα δύο μάτια του ίδιου προσώπου.

Ο Φραγκίσκος κήρυττε περιοδεύοντας σε πόλεις και χωριά· η Κλάρα παρέμενε στον Άγιο Δαμιανό, διαφυλάσσοντας μέσα από την προσευχή τη φλόγα που τροφοδοτούσε όλο το φραγκισκανικό έργο. Γι' αυτό παρομοιάζονται με τα δύο μάτια του ίδιου προσώπου: διαφορετική οπτική γωνία, κοινό βάθος όρασης. Ο Φραγκίσκος με ιεραποστολικό προσανατολισμό, η Κλάρα με προσευχή και αναζήτηση της απλότητας και της φτώχειας, εξέφρασαν μαζί την πληρότητα του φραγκισκανικού χαρίσματος. Στον κόσμο του 13ου αιώνα, όπου ο ρόλος της γυναίκας ήταν περιορισμένος, η Κλάρα απέδειξε ότι η γυναικεία παρουσία μπορούσε να γίνει αυθεντική δύναμη ανανέωσης μέσα στην Εκκλησία, έστω και απομονωμένη σε ένα μοναστήρι.