ΑΓΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑ ΟΛΙΚΗ
ΕΠΑΝΑΦΟΡΑ
ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΤΤΑΔΑΚΗΣ
Επανέρχομαι
για να μην πελαγοδρομούν κάποιοι ανώνυμοι σχολιαστές εν πολλοίς αδαείς, απλά,
λιτά, συγκεκριμένα με τα εξής.
Σπέτσες
Κυριακή, και έχω στον Άγιο Αντώνιο εκκλησιαστεί. Ο Εφημέριος ο Προεστώς της
Λειτουργίας Μαθηματικός, Θεολόγος, και με Μεταπτυχιακό στη Λειτουργική. Στον
Καθηγητή της Λειτουργικής και όχι μόνο, της Θεολογικής ΕΚΠΑ κ. Γεώργιο Ν,
Φίλια. Με τον πατέρα του π. Νικόλαο, θεολόγο ιερέα, ανήσυχο και δυναμικό, αν
περί αυτού πρόκειται, ήμασταν περίπου σύγχρονοι, κάπου κοντά.
Και
πάμε στο Ευαγγέλιο, που ο Εφημέριος διαβάζει και ακούς τις λέξεις μια-μια
στρογγυλά και καθαρά. Χωρίς παπαδικό μέλος, εκτός απ’ την αρχή και το τέλος.
Πάμε
μετά Αγία Αναφορά, «Τριαδική Δοξολογική και Ευχαριστιακή ευχή». ,«Αξιον και
δίκαιον σε υμνείν, σε ευλογείν, σε αινείν, σοι ευχαριστείν …» εις επήκοον όλων
επίσης μια-μια οι λέξεις στρογγυλά και καθαρά και όσο του δίνει ο Θεός
ευλαβικά. Και αν πήγες στη Λειτουργία να συν προσευχηθείς, και προσέχεις ως
οφείλεις, και ακούς, επαναλαμβάνεις μέσα σου τις λέξεις, τις στέλνεις στην
ψυχή, από κει στην καρδιά … και ό,τι θέλει ο Θεός !
Προχωρούμε στην κορύφωση, τον Καθαγιασμό των Τιμίων Δώρων. Γονατιστός, και αρχίζει να διαβάζει εις επήκοον όλων μια-μια τις λέξεις, στρογγυλά και καθαρά. «Έτι προσφέρομέν σοι την λογικήν ταύτην και αναίμακτον λατρείαν …». «Προσφέρομεν», πρώτο πληθυντικό πρόσωπο. Ποιοι «προσφέρομεν»; Αυταπόδεικτο και αυτόφωνο όλοι εμείς με και από την κεφαλή-στόμα μας, τον παπά !
«Και παρακαλούμεν, και δεόμεθα, και ικετεύομεν», τρία ρήματα με το ίδιο νόημα για επίταση και ανάδειξη της υψηλής σημασίας του αιτήματος. «Κατάπεμψον το Πνεύμα σου το Άγιον εφ΄ ημάς-όλους-και επί τα προκείμενα δώρα ταύτα». Κορυφαία αλήθεια και καθαρή ποιος θα κάνει τη μεγάλη δουλειά, τη μεταβολή. Το Άγιο Πνεύμα ! Όλα στο φως, ξάστερα και καθαρά.Και
προχωρεί, «Και ποίησον τον με άρτον τούτον τίμιον Σώμα του Χριστού σου».
Εκείνος σηκώνεται και σταυρώνει τον
Άρτο, και απ’ έξω. «Αμήν», επισφραγίζουν οι πιστοί με δυνατή φωνή ! Το
αυτό και στο δεύτερο. «Το δε εν τω ποτηρίω τούτω Τίμιον αίμα του Χριστού σου
…». Σηκώνεται σταυρώνει το Άγιο Ποτήριο, και απ’ έξω το αυτό. «Αμήν»,
επισφραγίζουν οι πιστοί με δυνατή φωνή !
Και
φτάνουμε στο τελικό. «Μεταβαλών τω πνεύματί σου τω Αγίω». Εκείνος σηκώνεται,
σταυρώνει τα Τίμια Δώρα τρεις φορές, κι απ’ έξω δυνατά με μια φωνή οι πιστοί.
«Αμήν. Αμήν, Αμήν», τρεις φορές ! Από
αυτή τη στιγμή στην Αγία Τράπεζα, στον Άγιο Δίσκο υπάρχει το Ψωμί-Σώμα του
Χριστού, και στο Ποτήριο ο Οίνος Αίμα του Χριστού. Του Κυρίου και Θεού, και
Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού.
Επί
πλέον, στο Ναό, δεξιά ψάλλει άνδρας καλλίφωνα και άρτια, που θα πει, η
βυζαντινή μουσική δεν καλύπτει, αναδείχνει
την κάθε λέξη, όπερ βασικό-ουσιαστικό ! Και αριστερά, χρόνια τώρα, ως
«Λαμπαδάριος», που λένε, ψάλλει κυρία, πτυχιούχος και κλασσικής και βυζαντινής
μουσικής, αναπληρούμενη, επαρκώς όταν χρειαστεί από άλλην αυτοδίδακτη.
****** ***
******
Κατά
τα άλλα πάμε πίσω, πολύ πίσω σε Απόστολο Παύλο και διαβάζουμε. Στην Εκκλησία.
«Πάντα ευσχημόνως και κατά τάξιν γινέσθω»-1Κο.14.26. Αλλά αιώνες τώρα η
Εκκλησία κουβαλάει στην πλάτη της κάποιους που προτιμούν. «Μη άψη, μηδέ γεύση,
μηδέ θίγη»-«Μην ακουμπήσεις αυτό, μη γευτείς το άλλο, μην αγγίξεις εκείνο»-Κολ.
2,21. Δε θέλουν ν’ ακούσουν ότι. «Ου
του γράμματος, αλλά του πνεύματος», το πράγμα ! Και τούτο γιατί. «Το γαρ γράμμα
αποκτείνει, το δε πνεύμα ζωοποιεί»-«Όχι κατά το γράμμα του νόμου-τύπου, αλλά
κατά το Πνεύμα του Θεού. Γιατί το γράμμα του νόμου-τύπου, οδηγεί στο θάνατο,
ενώ το Πνεύμα δίνει ζωή»-2Κο.3,6. Και φτάνει η μεγάλη εκείνη και αγία ψυχή, που
δε ζούσε η ίδια, παρά πάνω και μέσα της ζούσε και ενεργούσε ο Χριστός να πει
και αυτό. Τουλάχιστον ή εν πάση περιπτώσει, λέει, προσέξτε αυτό. «Είτε προφάσει είτε αληθεία Χριστός
καταγγέλλεται». Ένα πράγμα έχει σημασία. «Με κάθε τρόπο, είτε με υστεροβουλία,
είτε με ειλικρίνεια ο Χριστός να κηρύσσεται»-Φιλιπ.1,18. Με αυτό που κάνετε !
Τι άλλο με όλους εμάς να πει !
Αθανάσιος Κοτταδάκης
Δες και εδώ
27 σχόλια:
Ευτυχως που ο πολιος, αλλα μετα νεανικου ζηλου, κ. Κοτταδακης συνεχιζει να μαχεται με ευγενεια για τα αυτονοητα. Εγω πλεον κουραστηκα να αντικρουω την αγνοια και την ισχυρογνωμοσυνη. Δεν ζουμε πια στο 1960, αλλα σε μια εποχη οπου ολες οι πατερικες πηγες εχουν δημοσιευθη και μας διαφωτιζουν. Επι πλεον ζουμε σε εποχη οπου η λατρεια τελειται πιο ζωντανα και συμμετοχικα στην Ευρωπη και στην Αμερικη, παρα στην Ελλαδα! Ω, ποιος θα θρηνησει το καταντημα μας; Οι ευχες της Λειτουργιας, δηλαδη η σπονδυλικη της στηλη, και ο καθαγιασμος, ητοι το αγιο βημα της, να βρισκονται υπο διωγμον... Οι Πατερες θα εφριτταν αν εβλεπαν το σημερινο καθεστως.
Επιστρεψον, Κυριε, την αιχμαλωσιαν ημων...
π. Βασιλειος Θερμος
Υπό διωγμόν, με όλο το σεβασμό στο πρόσωπό σας, π. Βασίλειε Θ. δεν βρίσκονται οι ευχές τις εκκλησίας αλλά η ιερά παράδοση της εκκλησίας μας την οποία θεωρείται (Βαβυλώνια) αιχμαλωσία. Ωφείλουμε υπακοή στους Αγίους Πατέρες μας ή όχι; Είναι στοχασμός Η Θεία Λατρεία ή θέρεμη αγάπης για τον Θεό; Έστω ότι κατανόησε κάποιος τις ευχές, αυτό θα τον κάνει αγιότερο;
Σας διαβάζω π. Βασίλειε Μπακογιάννη (f. V.) σε μερικά συμφωνώ, κάποια άλλα τα βλέπω υπερβολικά από τα γραφόμενά σας. Θυμάμαι το θέμα με το ότι η Προηγιασμένη είναι μόνο για «την θέα του Θεού» και όχι να κοινωνούν οι πιστοί, και την απάντηση της Πειραικής Εκκλησίας επί Καλλινίκου. Κάθε Πατέρας είχε την δικιά του γραμμή. Η ι. Παράδοση προχωρά δεν παραμένει στάσιμη.
π. Νικόλαος Μπαρδάκης
Ενώ αν δεν τις κατανοεί;
Ιφ
«Ἡ ὑπερηφάνεια ἀναγκάζει ἐπινοεῖν καινοτομίας μὴ ἀνεχομένη τὸ ἀρχαῖον»
Ὅσιος Ἐφραὶμ ὁ Σῦρος.
Μέ τόν παραπάνω λόγο του ὁ ὅσιος μᾶς ἐφιστᾶ ἰδιαιτέρως τήν προσοχή γιά ἕνα κρυφό καί ὔπουλο πάθος τήν ὑπερηφάνεια, ἀποκύημα τοῦ ἐγωϊσμοῦ, πού ὅταν δέν τοῦ ἐναντιωνόμαστε ἐν τῆ γενέσει του καί δέν τό πολεμοῦμε μέ τήν ταπείνωση, ἀποπλανᾶ τή σκέψη μας καί μᾶς ὁδηγεῖ σέ καινοτομίες ἔναντι τῶν καθιερωμένων στή λατρεία μή ἀνεχόμενο τήν τήρησή τους.
Προφανῶς ὁ ὅσιος (305-373) μέ το φωτισμό τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἔβλεπε τίς δύσκολες ἡμέρες πού ἔρχονταν γιά τήν Ἐκκλησία καί προσπαθοῦσε νά προστατεύσει τούς πιστούς ἀπό τίς παγίδες τοῦ πονηροῦ.
Ἕνα τέτοιο χαρακτηριστικό παράδειγμα καινοτομίας ὑπό τήν ἐπήρεια τοῦ πάθους τῆς ὑπερηφανείας (κατά τόν ὅσιο), ἀποτελεῖ καί ἡ μνεία πού ἔκανε ὁ κ. Κοτταδάκης στό προηγούμενο ἄρθρο του περί τοῦ αὐτοκράτορα Ἰουστινιανοῦ, ὀ ὁποίος ἐπέβαλλε, διά νόμου στήν Ἐκκλησία: «Κελεύομεν πάντας, επισκόπους τε και πρεσβυτέρους μη κατά το σεσιωπημένον, αλλά μετά φωνής τω πιστοτάτω λαώ εξακουομένης την θείαν προσκομιδήν … ποιείσθαι, ίνα και προς το καντεύθεν τας των ακουόντων ψυχάς εις πλείονα κατάνυξιν και την προς τον Δεσπότην διανίστασθαι δοξολογίαν»(Νεαρά 137).
Ἡ περίπτωση αὐτή θεωρῶ πώς καταδεικνύει δύο πράγματα:
Πρῶτον, ὅτι πρίν τόν Ἰουστινιανό (ἐξ οὗ καί ἡ παρέμβασή του «μη κατά το σεσιωπημένον») ἡ ἀπαγγελία τῶν εὐχῶν γινόταν χαμηλόφωνα (μυστικά) ἀπό τό ἱερέα καί σύμφωνα μέ τά καθιερωμένα ἄνωθεν στήν Ἐκκλησία διά στόματος τῶν ἁγίων Πατέρων.
Ἅγ. Διονύσιος ὁ Ἀρεοπαγίτης:
«Τάς δέ τελεστικάς ἐπικλήσεις οὐ θεμιτόν ἐν γραφαῖς ἀφερμηνεύειν, οὐδέ τό μυστικόν αὐτῶν, ἤ τάς ἐπ’ αὐταῖς ἐνεργουμένας ἐκ Θεοῦ δυνάμεις, ἐκ τοῦ κρυφίου πρός τό κοινόν ἐξάγειν ἀλλ’ ὡς ἡ καθ’ἡμᾶς ἱερά παράδοσις ἔχει, ταῖς ἀνεκπομπεύτοις μυήσεσιν αὐτάς ἐκμαθών»
Μέγας Βασίλειος:
«ἐκ τῆς ἀδημοσιεύτου καί ἀπορρήτου διδασκαλίας, ἥν ἐν ἀπολυπραγμονήτῳ καί ἀπεριεργάστῳ σιγῆ οἱ πατέρες ἡμῶν ἐφύλαξαν, καλῶς ἐκεῖνο δεδιδαγμένοι, τῶν μυστηρίων τό σεμνόν σιωπῆ διασώζεσθαι».
Ἅγ. Γρηγόριος ὁ Θεολόγος:
«σιωπῆ τιμᾶσθαι τά ἅγια καί μυστικῶς τά μυστικά φθέγγεσθαι καί ἁγίως τά ἅγια»
Καί δεύτερον, ὅτι τό πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας, (κλῆρος καί λαός) δέν ὑπέκυψε καί δέν ὑπάκουσε σ’αὐτή τήν καινοτομία πού προσπάθησε νά ἐπιβάλλει ὁ αὐτοκράτορας κατά παράβαση τῆς τήρησης τῶν καθιερωμένων κι ἐντεῦθεν ἄχρι τῆς σήμερον ἔχουμε πιστότητα στήν παράδοση τῆς Ἐκκλησίας μας, περί τῆς μυστικῆς ἀνάγνωσης τῶν εὐχῶν παρά τοῦ ἰερέως «ἡσυχῆ καί καθ’ ἑαυτόν», συνεπικουρούντων σ’αυτό καί ἁγίων πατερικῶν μορφῶν, ὅπως ὁ ἅγιος Νικόλαος ὁ Καβάσιλας, ὁ ἅγιος Συμεών Θεσσαλονίκης, ὁ ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Πάριος, ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης.
Τί πλέον τούτων;
Μέ σεβασμό κι ἐκτίμηση
Θεόδωρος Σ.
Ενώ ο λειτουργός ιερέας απαγγέλλει μυστικά τις ευχες, το εκκλησιασμα τι μπορεί να κανει;
Ευτυχία Μάστορα
Με τον Χι 13 Μαΐου 2026 στις 2:56 μ.μ -έχω γράψει ήδη-δεν κάνω διάλογο, δεν έχω επαφή. Αθανάσιος Κοτταδάκης
Σε θέματα που υπάρχει διάσταση απόψεων, θα πρέπει να στρεφόμαστε σε θεσμούς που έχουν Παράδοση πολλών αιώνων, για να αντλούμε συμπεράσματα.
Στην προκειμένη περίπτωση μπορούν να μάς διαφωτίσουν οι πρακτικές που ακολουθούν το Αγιον Ορος και το Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Στο Αγιον Ορος με τους εκατοντάδες Ιερομονάχους καί τις καθημερινές Θείες Λειτουργίες, οι ευχές διαβάζονται μυστικώς ή εκφώνως ;
Στο Πατριαρχείο, που η τηλεόραση αναμεταδίδει την Θεία Λειτουργία σε Εορτές καί Επετείους, ο Πατριάρχης διαβάζει τις ευχές μυστικώς ή εκφώνως ;
Αφού λοιπόν έχουμε ζωντανά παραδείγματα καί μάλιστα από μακραίωνους θεσμούς, κάθε προσπάθεια παράκαμψης τους χωρίς Συνοδική έγκριση αποτελεί αυθαιρεσία.
Η θεία Λειτουργία δεν πρέπει να ξεπερνάει 45 λεπτά κι αυτές οι ευχές, όλα τα ψαλσίματα, καθυστερούν και αφήνουν το νου μας να τρέχει δεξιά και αριστερά χωρίς να χρειάζεται. Στο 40λειτουργο των Χριστουγέννων γιατί είναι σύντομοι καθημερινά και τις κυριακές μας τρελαίνουν δύο με τρεις ώρες στη θεία λειτουργία και αν είναι δεσπότης καλό μεσημέρι.
Είναι αδύνατο να γίνει διάλογος με τέτοιες νοοτροπίες. Αποφαίνονται άνθρωποι που ή δεν έχουν διαβάσει τίποτε από τους Πατέρες ή παπαγαλίζουν όσα χωρία τους υπαγόρευσαν άλλοι, αγνοούντες το νόημά τους. Υπάρχουν δηλαδή οι άσχετοι και οι κακόπιστοι. Ο Ιουστινιανός έβαλε τις φωνές στους ιερείς διότι ορισμένοι άρχισαν να ξεφεύγουν από την πάγια τακτική των Πατέρων να απαγγέλλουν τις ευχές εις επήκοον. Καινοτόμησαν κακώς δηλαδή! Όχι, δεν είχαν οι Πατέρες διαφορετική γραμμή ο καθένας. Ούτε η τακτική του Αγίου Όρους είναι ορθή εδώ, διότι διατηρεί την υστεροβυζαντινή συνήθεια (τότε που ιδρύθηκε) όταν η Λατρεία είχε ήδη αλλοιωθή. Ήμουν αυτόπτης μάρτυρας όταν ο μακαριστός π. Γεώργιος Καψάνης δήλωσε δημοσίως σε συνέδριο: 'Δεν είναι σωστά όλα όσα βρήκαμε στο Άγιον Όρος σχετικά με τη Λατρεία'. Το πραγματικό νόημα των χωρίων για τις ευχές και η θαυμαστή συσχέτιση και αρμονία μεταξύ τους αναλύονται στο βιβλίο 'Το ξεχασμένο Μυστήριο'. Ως συγγραφέας του βιβλίου αυτού δίσταζα μέχρι τώρα να αναφέρω ότι απέσπασε ενθουσιαστικά σχόλια από τους λειτουργιολόγους Ι. Φουντούλη, Γ. Φίλια, Π. Σκαλτσή, π. Δ. Τζέρπο. Αναγκάζομαι να το δηλώσω διότι μου προκαλούν θλίψη η ρηχότητα και το πείσμα..
Εύστοχη ερώτηση ! Και η απάντηση φωνάζει. Το μυαλό του θα γυρίζει από δω κι από κει. Αθανάσιος Κοτταδάκης.
Ἀπό ἄρθρο τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγ. Βλασίου Ἱεροθέου «Σεβασμός στη Θεία Λειτουργία» μεταφέρω ἀποσπασματικά:
«…….
4. Οι ευχές της θείας Λειτουργίας
Όσοι ομιλούν για μετάφραση της θείας Λειτουργίας αναφέρονται κυρίως στην μετάφραση των ευχών και όχι τόσο των ακροτελευτίων αιτιολογιών, που εκφώνως αναφέρει ο Ιερεύς. Αυτό, όμως, δημιουργεί άλλο λειτουργικό πρόβλημα.
Βέβαια, φθάσαμε στο σημείο αυτό, γιατί προηγήθηκε μια αφελής η επιτηδευμένη-εσκεμμένη προσπάθεια. Δηλαδή, μερικοί Ιερείς εισήγαγαν την ανάγνωση λειτουργικών ευχών «εις επήκοον πάντων» και στην συνέχεια ισχυρίζονται ότι δεν κατανοούνται από τον λαό, οπότε και πρέπει να μεταφρασθούν.
Όμως, το θέμα είναι ότι πολλές από τις ευχές της θείας Λειτουργίας δεν είναι προσευχές του λαού, αλλά προσευχές των Κληρικών προς τον Θεό, για διάφορες κατηγορίες ανθρώπων, για τους κατηχουμένους, τους φωτιζομένους, τους πιστούς. Αυτό μπορεί κανείς να το δη στις ευχές των πιστών, στην ευχή του Χερουβικού ύμνου και στην ευχή της Αναφοράς.
Ο Κληρικός –Επίσκοπος η Πρεσβύτερος– λαμβάνει το ειδικό χάρισμα της Ιερωσύνης από τον Θεό, δια της Εκκλησίας, για να τελή τα Ιερά Μυστήρια, ιδιαιτέρως δε το Μυστήριο της θείας Λειτουργίας, υπέρ του λαού. Κατά την θεία Λειτουργία, ως άλλος Μωϋσής, ανέρχεται στο όρος Σινά για να έλθη «ενώπιος ενωπίω» με τον Θεό, ενώ ο λαός ίσταται στις υπώρειες του όρους.
Μια παρουσίαση μερικών φράσεων από την θεία Λειτουργία του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου είναι εκφραστική αυτής της απόψεως.
Στήν Α Ευχή των Πιστών ο Ιερεύς προσεύχεται στον Θεό, που τον αξίωσε να παραστή στο ιερό Θυσιαστήριο και να προσευχηθή για τα δικά του αμαρτήματα και του λαού τα αγνοήματα: «Ευχαριστούμέν σοι, Κύριε, ο Θεός των Δυνάμεων, τω καταξιώσαντι ημάς παραστήναι και νυν τω αγίω σου θυσιαστηρίω και προσπεσείν τοις οικτιρμοίς σου υπέρ των ημετέρων αμαρτημάτων και των του λαού αγνοημάτων… ποίησον ημάς αξίους γενέσθαι του προσφέρειν σοι δεήσεις και ικεσίας και θυσίας αναιμάκτους υπέρ παντός του λαού σου· και ικάνωσον ημάς, ους έθου εις την διακονίαν ταύτην, εν τη δυνάμει του Πνεύματός σου του Αγίου…».
Το ίδιο βλέπουμε και στην Β Ευχή των Πιστών. Ο Ιερεύς προσεγγίζει το ιερό Θυσιαστήριο και προσεύχεται για τους συνευχομένους με αυτόν: «Και δώης ημίν ανένοχον και ακατάκριτον τήν παράστασιν του αγίου σου θυσιαστηρίου. Χάρισαι δε, ο Θεός, και τοις συνευχομένοις ημίν προκοπήν βίου…».
Αυτό το συναντούμε και στην ευχή κατά την ψαλμωδία του Χερουβικού ύμνου. Γίνεται λόγος για προσέγγιση του Ιερέως στο Θυσιαστήριο, για διακονία, για κάθαρση: «Και ικάνωσόν με τη δυνάμει του Αγίου σου Πνεύματος, ενδεδυμένον την της ιερατείας χάριν, παραστήναι τη αγία σου ταύτη τραπέζη, και ιερουργήσαι το άγιον και άχραντόν σου Σώμα και το τίμιον Αίμα».
Η ευχή δε της Αναφοράς είναι προσευχή του Λειτουργού προς τον Πατέρα για να αποστείλη το Άγιον Πνεύμα και να μεταβάλη τον άρτον και τον οίνον σε Σώμα και Αίμα Χριστού. Ο Ιερεύς ευχαριστεί τον Θεό για την δωρεά αυτή: «Ευχαριστούμέν σοι και υπέρ της λειτουργίας ταύτης, ην εκ των χειρών ημών δέξασθαι κατηξίωσας…».
Συνεχίζεται…….
Θ.Σ.
Συνέχεια...
«…….
Γενικά, οι ευχές της θείας Λειτουργίας λέγονται από τον κληρικό στον Θεό, ενώ ο ψάλτης εξ ονόματος του λαού ψάλλει εκτός του Ιερού Βήματος. Κατά την ώρα του αγιασμού των Τιμίων Δώρων από τον Ιερέα, ο λαός με χθαμαλή την φωνή ψάλλει: «Σε υμνούμεν, σε ευλογούμεν, σοι ευχαριστούμεν, Κύριε, και δεόμεθά σου, ο Θεός ημών». Δηλαδή, ο Ιερεύς τελεί την θεία Λειτουργία και ο παριστάμενος λαός μετέχει σε αυτήν με τον δικό του τρόπο και την θέση που έχει μέσα στην Εκκλησία, σιγοψάλλοντας τον ύμνο που παραθέσαμε πιο πάνω.
Από την ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης γνωρίζουμε ότι ο Μωϋσής εισήλθε στο μέσον της νεφέλης, ο Ααρών, ο Ναδάβ και ο Αβιούδ, όπως και οι εβδομήκοντα Πρεσβύτεροι προσκύνησαν τον Κύριον «μακρόθεν», ο δε λαός δεν συνανέβηκε μαζί τους (Εξ. κδ , 1-18). Υπήρχε διαφορά μεθέξεως και γνώσεως του Μωϋσέως, των Πρεσβυτέρων και του λαού, όπως το ερμηνεύει θεολογικά και ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης. Το ίδιο συμβαίνει αναλογικά και στην θεία Λειτουργία.
Όλοι οι παρόντες μετέχουν στο μεγάλο αυτό Μυστήριο, αλλά διαφοροτρόπως ο καθένας, ανάλογα με την θέση και διακονία του μέσα στην Εκκλησία, αλλά και με την προετοιμασία που έχει προηγηθή. Η ορθόδοξη λατρεία γίνεται με προϋποθέσεις, δεν έχει καμμιά σχέση με την προτεσταντική λατρεία, όπου όλοι είναι το ίδιο, αφού οι Προτεστάντες Πάστορες δεν έχουν Ιερωσύνη. Δεν μπορούν να ευρεθούν ομοιότητες μεταξύ των Ορθοδόξων Κληρικών που έχουν λάβει το χάρισμα της Ιερωσύνης και των Προτεσταντών Παστόρων που είναι απλώς υπεύθυνοι των συνάξεων.
Άλλωστε, σύμφωνα με παγία λειτουργική αρχή στο συλλείτουργο, στο οποίο συμμετέχουν πολλοί Επίσκοποι και Πρεσβύτεροι, μόνον ο Πρώτος, ο Προεξάρχων, τελεί την θεία Λειτουργία, αυτός αναγινώσκει την ευχή της Αναφοράς και οι άλλοι συμμετέχουν και ακούουν τις ευχές από τον Πρώτο. Εάν και αυτοί οι συλλειτουργοί δεν διαβάζουν από μόνοι τους και ανεξάρτητα από τον Πρώτο τις ευχές, πολύ περισσότερο δεν μπορούν να ακούγωνται η διαβάζωνται από τους παρισταμένους Χριστιανούς.
Η άποψη ότι όλοι μετέχουμε κατά τον ίδιο τρόπο στην θεία Λειτουργία συνιστά κατάργηση των διακονιών στην Εκκλησία, υποτίμηση της Ιερατικής Χάριτος και τελικά καταλήγει σε έναν Προτεσταντισμό.
Επομένως, εφ’ όσον οι ευχές της θείας Λειτουργίας είναι ιερατικές ευχές, τότε με μερικά σεμινάρια που θα γίνωνται στους Ιερείς είναι εύκολο να κατανοηθούν, μάλιστα σήμερα που οι Κληρικοί είναι περισσότερο καταρτισμένοι και μορφωμένοι.»
Γιά τή μεταφορά
Θεόδωρος Σ.
Η άποψη του Αγίου Ναυπάκτου, που αναφέρει ο Θεόδωρος, ότι "όλοι μετέχουμε κατά τον ίδιο τρόπο στην θεία Λειτουργία συνιστά κατάργηση των διακονιών στην Εκκλησία, υποτίμηση της Ιερατικής Χάριτος και τελικά καταλήγει σε έναν Προτεσταντισμό." συμφωνεί με την άποψη του π. Ιωάννη Ρωμανίδη, ότι οι εισερχόμενοι στον ναό για την Θεία Λειτουργία δέν λαμβάνουν όλοι τον ίδιο βαθμό Χάριτος, αλλά ανάλογα με την δεκτικότητα τους καί την Πνευματική κατάσταση Καθάρσεως καί Φωτισμού που ευρίσκονται.
Εάν λοιπόν οι Ευχές απαγγέλονται εκφώνως, ώστε να ακούγονται από όλους, δέν έχουν την ίδια επίδραση σε όλους.
Παραθέτω κατωτέρω Πατερικές γνῶμες (πρό καί μετά Ἰουστινιανοῦ) πού ἁλιεύτηκαν ἀπό τό Διαδίκτυο περί τῆς μυστικῆς (σιωπηλῆς) ἐκφώνησης τῶν εὐχῶν παρά τοῦ ἱερέως.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ακολουθώντας την αρχαία λειτουργική παράδοση, τάσσεται υπέρ της μυστικής (σιωπηλής) ανάγνωσης των ευχών της Θείας Λειτουργίας από τον ιερέα, ιδιαίτερα των ευχών της Αναφοράς, διαχωρίζοντάς τες από τις εκφωνήσεις.
• Μυστική Ανάγνωση (Ευχές): Ο Χρυσόστομος θεωρεί ότι οι βαθιές λειτουργικές ευχές (π.χ. της Αναφοράς) πρέπει να διαβάζονται «μυστικώς» (χαμηλόφωνα, μυστικά), διότι περιέχουν «μυστήρια» τα οποία δεν πρέπει να αποκαλύπτονται στους κατηχουμένους και τους αμύητους. Η φράση «οὐ γάρ θέμις ἐπί τῶν ἀμυήτων ἐκκαλύπτειν ἅπαντα» (δεν επιτρέπεται να αποκαλύπτονται όλα μπροστά σε αμύητους) δικαιολογεί αυτή την πρακτική.
• Εκφωνήσεις (Δοξολογία): Ο ιερέας διαβάζει τις ευχές μυστικά, αλλά εκφωνεί (διαβάζει δυνατά) την τελική δοξολογία κάθε ευχής, ώστε οι πιστοί να ακούν και να απαντούν «Αμήν», επιβεβαιώνοντας έτσι την κοινή προσευχή.
• Ιστορικό Πλαίσιο: Η μυστική ανάγνωση των ευχών επικράτησε για αιώνες ως η επίσημη λειτουργική πρακτική της Ορθόδοξης Εκκλησίας, με στόχο την προστασία των μυστηρίων, παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες (όπως του Ιουστινιανού) για καθολική εκφώνηση.
Συνοπτικά, για τον Χρυσόστομο, η μυστική ανάγνωση είναι η προσευχητική, εσωτερική επικοινωνία του λειτουργού με τον Θεό, ενώ η εκφώνηση είναι η δημόσια, δοξολογική έκφραση που ενώνει όλο το εκκλησίασμα.
Ο Μέγας Βασίλειος, όπως και οι περισσότεροι Πατέρες της Εκκλησίας κατά τους πρώτους αιώνες, δεν άφησε ρητή γραπτή οδηγία που να απαγορεύει κατηγορηματικά την εκφώνηση των ευχών. Ωστόσο, η λειτουργική παράδοση που διαμορφώθηκε και αποδίδεται σε αυτόν (η Θεία Λειτουργία του Μ. Βασιλείου), όπως και του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, καθιέρωσε τη μυστική ανάγνωση (αθόρυβη, "από καρδιάς") των ευχών της Θείας Αναφοράς.
Βασικά σημεία σχετικά με τη στάση του Μεγάλου Βασιλείου:
• Μυστικώς (Σιωπηλά): Οι ευχές της Αναφοράς διαβάζονται παραδοσιακά από τον ιερέα «μυστικώς» (αθόρυβα) μέσα στο Ιερό Βήμα, ενώ ο λαός ψάλλει. Αυτό συμβολίζει την αόρατη και ανεξιχνίαστη μεταβολή των Τιμίων Δώρων, καθώς και την απευθείας επικοινωνία του ιερέα με τον Θεό.
• Εκφώνως (Δυνατά): Ο ιερέας εκφωνεί δυνατά μόνο την κατακλείδα της ευχής (π.χ. «Ὅτι συ εἶ ὁ ἁγιασμὸς ἡμῶν...»), ώστε ο λαός να ακούει και να απαντά με το «Αμήν».
• Πνευματική Στάση: Στο έργο του, ο Μέγας Βασίλειος δίνει έμφαση στο ότι η προσευχή δεν τελειώνεται με την εκφώνηση συλλαβών, αλλά με την διάθεση της ψυχής. Τονίζει ότι ο Θεός δεν έχει ανάγκη να του θυμίζουμε τα αιτήματά μας, αλλά η προσευχή πρέπει να γίνεται με προσοχή, αγάπη και κατάνυξη.
• Ιστορική Εξέλιξη: Αν και η μυστική ανάγνωση επικράτησε, σήμερα σε πολλές ενορίες παρατηρείται η ανάγνωση των ευχών εκφώνως για την καλύτερη κατανόηση από τους πιστούς, μια πρακτική που συνδέεται με τη λειτουργική αναγέννηση, αν και η παράδοση «μυστικώς» παραμένει η κλασική, ειδικά σε μοναστήρια.
Συνεχίζεται…….
Θ.Σ.
Συνέχεια …….
Ο Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος (4ος αι. μ.Χ.) υποστηρίζει την παράδοση της μυστικής (σιωπηλής) ανάγνωσης των ευχών της Θείας Λειτουργίας, τονίζοντας την ανάγκη για ιεροπρέπεια και σεβασμό στα «μυστικά» της πίστεως.
Συγκεκριμένα, παραγγέλλει:
• «Σιωπῆ τιμᾶσθαι τά ἅγια» (τα άγια να τιμώνται με σιωπή).
• «Μυστικῶς τά μυστικά φθέγγεσθαι» (τα μυστήρια να προφέρονται μυστικά/σιωπηλά).
• «Ἁγίως τά ἅγια» (τα άγια να τελούνται ἁγίως).
Σημεία-κλειδιά της άποψής του:
• Αθέατος τρόπος ιεροπραξίας: Το ιερό Βήμα και ο τρόπος ανάγνωσης συμβολίζουν την αόρατη και ανεξιχνίαστη μεταβολή των Τιμίων Δώρων.
• Ησυχία: Ο Άγιος Γρηγόριος υμνεί την ησυχία («Εμοί δε μεγίστη πράξίς εστιν η απραξία» – για μένα η μεγαλύτερη πράξη είναι η απραξία, δηλαδή η ησυχία/προσευχή).
• Εσωτερική προσευχή: Δίνει έμφαση στην καρδιακή προσευχή, η οποία συχνά δεν χρειάζεται φωνή, αλλά πνευματική κατάσταση.
Ενώ ορισμένες ευχές εκφωνούνται για να ακούσει ο λαός και να απαντήσει («Αμήν»), η αρχαία παράδοση που υποστηρίζει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος προκρίνει τη μυστική ανάγνωση των ευχαριστιακών ευχών.
Ο Ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης, όπως και οι υπόλοιποι Πατέρες της Εκκλησίας (π.χ. Άγιος Βασίλειος, Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος), ακολουθούσε και υποστήριζε την παράδοση της μυστικής ανάγνωσης των ευχών κατά την ώρα της Θείας Λειτουργίας.
• Μυστική Ανάγνωση (Silent Prayers): Οι ευχές της Αναφοράς και άλλες σημαντικές ευχές διαβάζονταν από τον ιερέα χαμηλόφωνα (μυστικά) μέσα στο Ιερό Βήμα, ώστε να τονίζεται ο ιερός και μυστήριος χαρακτήρας των τελουμένων.
• Εκφωνήσεις (Audible Phrases): Ο ιερέας εκφωνούσε δυνατά μόνο το τέλος της κάθε ευχής (την δοξολογία), ώστε ο λαός να ακούει και να απαντά με το «Αμήν», συμμετέχοντας ενεργά.
• Πνευματική Σημασία: Η πρακτική αυτή δεν υποδηλώνει απόκρυψη γνώσης, αλλά έκφραση δέους, φόβου Θεού και σεβασμού προς το Μυστήριο.
Η μυστική προσευχή, κατά την πατερική θεολογία, είναι συνάντηση με τον Θεό, «θεωρία των αοράτων», και επιτρέπει στον ιερέα να επικεντρωθεί απόλυτα στην επικοινωνία με τον Θεό.
Ο Ἅγιος Νικήτας ὁ Στηθᾶτος (11ος αἰ.), ὡς γνήσιος μαθητής τοῦ Ἁγίου Συμεών τοῦ Νέου Θεολόγου καί ἐκφραστής τῆς μυστικῆς θεολογίας τῆς Ἐκκλησίας, συντάσσεται μέ τὴν παράδοση τῆς μυστικῆς ἀναγνώσεως τῶν εὐχῶν, ἰδιαιτέρως τῆς Ἁγίας Ἀναφορᾶς.
Βασικά σημεῖα τῆς θεώρησής του, ὅπως συνάγονται ἀπό τὸ πλαίσιο τῆς διδασκαλίας του:
• Μυστική Ἀνάγνωση (Σιωπηλή): Ὁ ἱερέας διαβάζει τίς εὐχές, ἰδιαίτερα τῆς Θείας Εὐχαριστίας, μυστικά, ὄχι ἐκφώνως, γιὰ νὰ τονιστεῖ τὸ μυστήριο καὶ ἡ ἱερότητα τῆς στιγμῆς.
• Προσευχὴ τῆς Καρδιᾶς: Ὅπως ὅλοι οἱ μυστικοί πατέρες, ὁ Νικήτας ὁ Στηθᾶτος τονίζει τὴν ἐσωτερικὴ ἐργασία. Ἡ σιωπή/μυστική ἀνάγνωση διευκολύνει τὴν ἑνότητα τοῦ νοός μὲ τὴν καρδιά καὶ τὴ μετοχὴ στὴν ἄκτιστη χάρη.
• Ἐκφωνήσεις (Ψαλόμενες): Οἱ εὐχές διαβάζονται μυστικά, ἀλλὰ τὸ τέλος τους (ἡ δοξολογία) ἐκφωνεῖται δυνατά (ἐκφώνως) γιὰ νὰ συνενωθεῖ ὁ λαὸς στὸ «Ἀμήν».
• Ἡ σημασία τοῦ Ἁγίου Συμεών: Ὡς βιογράφος τοῦ Συμεών τοῦ Νέου Θεολόγου, ὁ Νικήτας μεταφέρει τὴν ἀντίληψη ὅτι ἡ θεία λατρεία εἶναι βίωση τοῦ «ἐν ἡμῖν» Βασιλείου τοῦ Θεοῦ, ὄχι ἁπλῶς μία δημόσια ἀπαγγελία.
Συνεπῶς, ὁ Ἅγιος Νικήτας ὁ Στηθᾶτος ὑπερασπίζεται τὴν μυστικὴ ἀνάγνωση τῶν εὐχῶν ὡς ἀπαραίτητη γιὰ τὴ διαφύλαξη τοῦ μυστηριακοῦ χαρακτήρα τῆς Θείας Λειτουργίας
Συνεχίζεται…….
Θ.Σ.
Συνέχεια …….
Ο Ἅγιος Νικόλαος ὁ Καβάσιλας (14ος αἰώνας), στὸ σπουδαῖο ἔργο του «Ερμηνεία της θείας Λειτουργίας», περιγράφει τὴ λειτουργικὴ πράξη τῆς ἐποχῆς του, ἡ ὁποία ἀκολουθοῦσε τὴν παράδοση τῆς μυστικῆς ἀνάγνωσης τῶν εὐχῶν.
Σύμφωνα μὲ τὸν Ἅγιο Νικόλαο Καβάσιλα:
• Οἱ εὐχὲς εἶναι μυστικές: Ὁ ἱερέας ἀναγινώσκει τὶς εὐχὲς (κυρίως τῆς Ἀναφορᾶς) χαμηλόφωνα (μυστικὰ).
• Συμβολισμὸς τῆς σιγῆς: Ἡ μυστικὴ ἀνάγνωση συμβολίζει τὸν ἄρρητο καὶ ἀπόρρητο χαρακτήρα τοῦ Μυστηρίου. Στὸ «Ψαλτολόγιον» ἀναφέρεται χαρακτηριστικά ὅτι «οἱ Ἅγιοι Ἀπόστολοι κράτησαν Ἱερό μυστικό ὅλη τήν τελετή... καί κυρίως τίς εὐχές τοῦ Καθαγιασμοῦ».
• Περιεχόμενο τῶν εὐχῶν: Ὁ ἱερέας εὔχεται ἔνδον (ἐσωτερικά) ἐνῶ ὁ διάκονος ἐξηγεῖται ἢ ὁ λαὸς ψάλλει, εὐχόμενος, ὥστε νὰ μὴν διακόπτεται ἡ ροὴ τῆς ἱερουργίας.
• Στόχος τῆς Λειτουργίας: Ὁ Ἅγιος τονίζει ὅτι, παρὰ τὴ μυστικὴ ἀνάγνωση, ὁ σκοπός εἶναι ὁ ἁγιασμὸς τῶν πιστῶν, οἱ ὁποῖοι συμμετέχουν θεωρώντας τὰ τελούμενα «ἐσωτερικά».
Συνοπτικά, ὁ Καβάσιλας υποστηρίζει τη μυστική/χαμηλόφωνη ανάγνωση των ευχών, ως μέρος της ιεροπρέπειας και της μυστικής θεολογίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας
Ο Άγιος Συμεών, Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης (15ος αι.), ένας από τους σημαντικότερους λειτουργιολόγους της Ορθόδοξης Εκκλησίας, τάσσεται υπέρ της μυστικής (αθόρυβης) ανάγνωσης των ευχών της Θείας Λειτουργίας από τον ιερέα, με την εκφώνηση μόνο του επιλόγου τους.
Σύμφωνα με το έργο του:
• Μυστική ανάγνωση: Ο ιερέας διαβάζει τις ευχές «μυστικῶς ἔνδον» (από μέσα του/χαμηλόφωνα), δείχνοντας ότι τα μυστήρια δεν πρέπει να εκτίθενται σε όλους, αλλά να τελούνται από τους λειτουργούς της ιερωσύνης.
• Εκφώνηση επιλόγου: Ο ιερέας διαβάζει την ευχή σκύβοντας (κύπτων) και εκφωνεί την κατάληξη/επίλογο στεκόμενος (ἀνιστάμενος).
• Σκοπός: Η μυστική ευχή ενισχύει τον εσωτερικό/νοερό λόγο του πιστού και είναι πιστή στην αρχαία πατερική παράδοση.
• Συμβολισμός: Η μυστική ανάγνωση συνδέεται με τη θεία ενέργεια που μεταφέρει τα αιτήματα του λαού προς τον Θεό μέσω του μεσίτου ιερέως.
Επιπλέον, ο Άγιος Συμεών αναφέρει ότι οι ευχές των μυστηρίων έχουν διττό χαρακτήρα, συμβολίζοντας τον διφυή Ιησού, και μέσω της μυστικής ανάγνωσης ο ιερέας αναφέρεται με ευσέβεια στα θεία μυστήρια.
Σημείωση: Στην εκκλησιαστική γραμματεία υπάρχει και η "Μυστική Ευχή" του Αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου (διαφορετικό πρόσωπο), η οποία αποτελεί ποιητική προσευχή προς το Άγιο Πνεύμα
Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης είναι σαφής και ανεπιφύλακτος υπέρ της μυστικής (σιωπηλής) ανάγνωσης των ευχών της Θείας Λειτουργίας από τον ιερέα, υποστηρίζοντας ότι αυτή είναι η ορθή εκκλησιαστική παράδοση.
Σύμφωνα με τον Άγιο Νικόδημο:
• Η Μυστική Ανάγνωση ως Παράδοση: Στο «Πηδάλιο», καταλήγει ότι η πράξη της Εκκλησίας αναγινώσκει τις ευχές μυστικά, ακολουθώντας την «σεσιωπημένην και άγραφον και μυστικήν ταύτην παράδοσιν».
• Σεβασμός στο Μυστήριο: Θεωρεί ότι οι ευχές, ιδιαίτερα οι επικλήσεις για τη μετουσίωση των Τιμίων Δώρων, πρέπει να διαβάζονται ανεκφώνητα, διασφαλίζοντας έτσι το σεμνό και μυστικό της Θείας Ευχαριστίας.
• Διάκριση Ευχών και Εκφωνήσεων: Ενώ οι ευχές είναι μυστικές, οι εκφωνήσεις (οι καταλήξεις των ευχών) λέγονται μεγαλόφωνα για να ακούει ο λαός και να απαντά «Αμήν», συνδυάζοντας την τάξη με τη συμμετοχή των πιστών.
Ο Άγιος Νικόδημος, ως παραδοσιακός θεολόγος και αγιορείτης, θεμελιώνει αυτή τη θέση στην πατερική παράδοση (όπως του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου και του Μεγάλου Βασιλείου), θεωρώντας τη μυστική προσευχή ως μέσο προστασίας από την κενοδοξία και την εγκόσμια διάσπαση, επιτρέποντας την εσωτερική εστίαση.
Γιά τή μεταφορά
Θεόδωρος Σ.
Ακριβώς αυτές τις παρανοήσεις αντικρούω στο βιβλίο και αυτές επαίνεσαν οι λειτουργιολόγοι. Εξεπλάγην κι εγώ από το πόσο αλλοιώθηκε με τον καιρό το νόημα των Πατέρων.
Μυστικώς ή εκφώνως; Ιδού το μεγάαααααλο πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε! Και αρχίσαμε να τσακωνόμαστε κιόλας!!!!
Το γεγονός ότι οι πολιτικοί γάμοι είναι περισσότεροι από τους θρησκευτικούς δε μας απασχολεί!!!
Το γεγονός ότι οι εκκλησιαζόμενοι την Κυριακή είναι ελάχιστοι ούτε και αυτό μας απασχολεί!!!
Το ότι η οικογένεια διαλύεται και αθώα παιδιά παραδίδονται σε ομόφυλα 'ζευγάρια' αρσενοκοιτών ως ...τέκνα δε μας αγγίζει...
Μήπως διαλέξαμε το θέμα 'μυστικώς ή εκφώνως' ακριβώς διότι στην πραγματικότητα είμαστε ...τιτουλάριοι χριστιανοί;
Στην Αφρική υπάρχουν ναοί - αχυροκαλύβες, αλλά εμάς δεν μας συγκινεί ...
Το γεγονός ότι σε μερικές Μητροπόλεις οι 'κληρικοί' δε μεταβαίνουν να λειτουργήσουν στις Ενορίες που δεν έχουν Λειτουργό επειδή δεν είναι ... οργανική τους θέση η άλλη Ενορία και οι Χριστιανοί μένουν χρόνια αλειτούργητοι ούτε και αυτό μας λέει κάτι!!!
Λοιπόν, είπαμε το μεγάααααλο πρόβλημα είναι 'μυστικώς ή εκφώνως'!!! ΄Ολα τα άλλα τα λύσαμεεεε ...
Δεν πειράζει που εσείς δεν έχετε επαφή.
Εμείς οι άλλοι παρακολουθούμε με ενδιαφέρον τα όσα γράφει.
Έχουμε μάθει να προσέχουμε και την άλλη άποψη.
Αυτά περί πατερικών μαρτυριών που δήθεν τάσσονται κατά της εις επήκοον πάντων αναγνώσεως των ευχών από τον λειτουργό, είναι εκτός τόπου και χρόνου. Όλα τα παραθέματα αυτά γράφτηκαν σε τελείως διαφορετικές νοηματικές συνάφειες, αφορούν δηλαδή άλλα θέματα και καθόλου το προκείμενο και η επίκλησή τους για το συζητούμενο θέμα και αυθαίρετη και εντελώς άστοχη είναι.
Το σύνολο των ευχών για τις οποίες γίνεται λόγος είναι σε 1ο πληθυντικό και όχι ενικό πρόσωπο, αφορούν δηλαδή το σύνολο εκκλησίασμα και όχι μόνο τον λειτουργό. Σε 1ο ενικό είναι μόνο η ευχή που διαβάζει ο ιερέας την ώρα που ψάλλεται ο χερουβικός ύμνος, επειδή εκφράζει το δέος και το αίσθημα απόλυτης αναξιότητας που τον διακατέχει ενόψει της αναίμακτης θυσίας που ακολουθεί, κατά την οποία θα δανίση εαυτόν στον Μέγα Αρχιερέα Χριστό, ο Οποίος και είναι ο πραγματικός αυτουργός της προσφοράς και του καθαγιασμού των τιμίων δώρων. Όμως, κατά την εκτίμησή μου, κι αυτή ακόμα η ευχή εις επήκοον πάντων δέον να αναγινώσκεται, αφού για χάρη των πιστών ο ιερέας θα προσφέρη την αναίμακτο θυσία και όχι μόνο για τον εαυτό του. Συνεπώς πρόκειται για πράξη εκκλησιαστική και όχι καθαρά προσωπική και, επομένως, οι πιστοί μπορούν και πρέπει να συμμετέχουν προσευχητικά στην αγωνία, ας το πούμε έτσι, του ιερέα, ώστε η προσωπική του αναξιότητα να μην γίνη εμπόδιο στον καθαγιασμό των τιμίων δώρων.
Όσο για τις "εκφωνήσεις" των ευχών, όλες τους αποτελούν δευτερεύουσες αιτιολογικές προτάσεις που συνδέονται αναπόσπαστα με το κύριο μέρος της κάθε ευχής, την οποία συμπληρώνουν και ολοκληρώνουν. Χωρίς το τμήμα της ευχής που έχει προηγηθή είναι εντελώς ακατανόητες και ξεκάρφωτες, ακριβώς επειδή δεν αποτελούν ξεκάρφωτες δοξολογίες, αλλά τη φυσική δοξολογική κατάληξη της συγκεκριμένης ευχής. Όλα αυτά είναι πασιφανή και αυτονόητα σε όσους συμμετέχει και ο νους τους στις ευχές. Και χωρίς τη συμμετοχή του νοός, κάθε προσευχή γίνεται μηχανικά και με τρόπο "μαγικό", χωρίς να μπορή να κατεβή στην καρδιά, γιατί το όχημα που δύναται να κατεβάση την προσευχή στην καρδιά είναι ο νους, η συνειδητή συμμετοχή στο νόημα κάθε προσευχής.
Όσα όμως επιχειρήματα και να φέρουμε, οσοδήποτε λογικά, κάποιοι δεν πρόκειται να πειστούν. Προφανώς και δεν αφορούν αυτούς τα επιχειρήματα, έστω και αν αποτελούν απαντήσεις στις αιτιάσεις τους. Αποσκοπούν σε ανθρώπους που που μπορούν να σκεφτούν λογικά και να κρίνουν απροκάλυπτα. Το πρόβλημα των υπολοίπων έχει να κάνη βασικά με τον ψυχισμό και τις ανασφάλειές τους. Στην εποχή των Αποστόλων αφορμή για να εκδηλωθή ο συγκεκριμένος ψυχισμός υπήρξε το θέμα των ειδωλοθύτων και της τήρησης του μωσαϊκού νόμου. Οι ιουδαΐζοντες όμως υπάρχουν σε κάθε εποχή και το ιουδαΐζειν εκδηλώνεται κάθε φορά με αφορμή θέματα της επικαιρότητας της κάθε εποχής. Απολύτως φυσιολογικό και αναμενόμενο οι νεοϊουδαΐζοντες να κατηγορούν όσους δεν συμμερίζονται τις εμμονές και τις ανασφάλειές τους ως "νεοβαρλααμιστές".
απάντηση στον 14 Μαΐου 2026 στις 7:49 π.μ Ο πρώτος πληθυντικός δεν εννοεί το εκκλησίασμα, αλλά τους συλλειτουργούντες ιερεις
Οι "εμμονές" και οι "ανασφάλειες" που αναφέρετε, τηρούνται από ΟΛΗ την Εκκλησία για πολλούς αιώνες.
Οι απειροελάχιστοι που αντιδρούν εμφανίστηκαν την τελευταία δεκαετία.
Αρα ....
Με βρίσκουν σύμφωνο τα σχόλια 14 Μαΐου 2026 στις 4:32 π.μ. και 14 Μαΐου 2026 στις 7:49 π.μ. το οποίο επί πλέον μου θυμίζει το κολοσσό Καθηγητή και της Λειτουργικής αοίδιμο Π. Ν. Τρεμπέλα και πώς ακριβώς τα έλεγε, συν την προσθήκη ότι το "Σε υμνούμε, σε ευλογούμε ... " ως παράλληλη υπόκρουση ψαλτών-λαού-αποτελούσε επισφράγιση του γεγονότος ότι η Αγία Αναφορά ήταν-και είναι-έργο του ενιαίου Σώματος της Εκκλησιαστικής κοινότητας-Ενορίας- Αυτά και τέλος περίπου πια. Συνέχεια στο νέο και πιο ειδικό του π. Βασιλείου Θερμού. "Γιατί είναι τόσο μεγάλη η απόσταση μεταξύ θεωρίας και πράξης στη Λατρεία;" Αθαν.. Κοτταδάκης
δυο ντελευτα
Υπάρχουν αγαπητέ "προοδευτικοί" κληρικοί, που δέν αντιδρούν στο γάμο των ομοφυλόφιλων.
Αντιθέτως, βαπτίζουν και τα παιδιά που αυτοί υιοθετούν, για τα οποία η Εκκλησία θα έπρεπε να κηρύξει πανστρατιά προσευχής για δύο λόγους.
Πρώτον, επειδή είχαν την ατυχία να στερηθούν τους φυσικούς τους γονείς, και δεύτερον, επειδή έχουν την ατυχία να ζουν σε διεστραμμένο περιβάλλον.
Προς τον αγρυπνουντα αδελφο του 4.32 πμ! Συμφωνω μαζι σας. Ειναι αναριθμητα οσα χρειαζονται διορθωση, ετσι ωστε να σταθουμε ως Εκκλησια στο υψος της αποστολης μας. Γραφω πολλα για ποικιλες πτυχες στα εργα μου. Αλλα δεν μας βοηθα να απομονωνουμε ενα θεμα και να το ακυρωνουμε ρωτωντας "μα, αυτο ειναι το προβλημα;" Ετσι δεν θα γινει ποτε τιποτε. Ο τροπος με τον οποιο λατρευουμε ειναι εκκλησιολογικο ζητημα. Επισης φανερωνει αν δινουμε νοημα σε ο,τι τελουμε. Ειναι ομως γεγονος οτι απαιτειται δεσμη μετρων και αλλαγων.
Ἐπανέρχομαι μέ μία ἀκόμη πατερική γνώμη ἀπό τό Διαδίκτυο, ἄσχετα ἄν κάποιες φωνές ἐνδέχεται νά τή χαρακτηρίσουν «εκτός τόπου και χρόνου» ὅπως καί τίς παραπάνω, αὐτή τή φορά ἑνός ἁγίου τῆς ἐποχῆς μας, τοῦ Ἁγίου Νεκταρίου Πενταπόλεως.
«Ο Άγιος Νεκτάριος Κεφαλάς, στο έργο του «Μελέται περὶ τῶν Θείων Μυστηρίων», υποστηρίζει σθεναρά τη μυστική ανάγνωση των ευχών της Θείας Λειτουργίας, δηλαδή την ανάγνωσή τους από τον ιερέα χαμηλόφωνα (μυστικά) μέσα στο Ιερό Βήμα, και όχι εις επήκοον του εκκλησιάσματος.
Η θέση του Αγίου Νεκταρίου βασίζεται στα εξής σημεία:
• Θεολογική Ουσία: Θεωρεί ότι ο τρόπος ανάγνωσης των ευχών δεν είναι ένα τυπικό θέμα, αλλά εκφράζει την ίδια τη θεολογία της λατρείας και την ουσία της Θείας Ευχαριστίας.
• Ιερή Μυσταγωγία: Η μυστική ανάγνωση ενισχύει τον μυστηριακό χαρακτήρα της Λειτουργίας, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα κατάνυξης και εσωτερικότητας.
• Διάκριση Ρόλων: Ο ιερέας διαβάζει τις ευχές ως μεσίτης προς τον Θεό, ενώ οι εκφωνήσεις (τα καταληκτικά «Ὅτι πρέπει σοι πᾶσα δόξα...») είναι αυτές που ακούγονται δυνατά για να επισφραγίζουν την ευχή με τη συγκατάθεση του λαού.
Στο βιβλίο του «Περί του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας», ο Άγιος Νεκτάριος αναλύει πώς η παράδοση της Εκκλησίας προκρίνει αυτόν τον τρόπο ανάγνωσης, αποτρέποντας τη μετατροπή της ευχής σε απλή διδαχή, και διαφυλάσσοντας το μυστήριο της κοινωνίας με τον Θεό.
Συνεπώς, κατά τον Άγιο Νεκτάριο, η μυστική ανάγνωση δεν είναι «απόκρυψη» των ευχών από τους πιστούς, αλλά ο ενδεδειγμένος τρόπος για την αναγωγή του νου και της καρδιάς προς τον Θεό κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας.»
Γιά τή μεταφορά
Θεόδωρος Σ.
Δημοσίευση σχολίου