Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, η Αγία Σοφία - Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

 

Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, η Αγία Σοφία

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, η Αγία Σοφία μαζί με τις τρεις κόρες της, την Πίστη, την Ελπίδα και την Αγάπη, εορτάζονται στις 17 Σεπτεμβρίου. Ωστόσο, λίγοι γνωρίζουν ότι και στη Δύση, δηλαδή στην Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, οι αγίες αυτές τιμήθηκαν από πολύ νωρίς. Το επίσημο Martyrologium Romanum (Ρωμαϊκό Μαρτυρολόγιο) τις μνημονεύει στις 30 Σεπτεμβρίου, ενώ ήδη από τον 5ο αιώνα το αρχαίο Martyrologium Hieronymianum αναφέρει την εορτή τους στη Ρώμη. Αναφορά στις αγίες και την τιμή τους στην Βρετανία κάνει και ο Όσιος Βέδας τον 8ο αιώνα. Η παράδοσή τους διαδόθηκε και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου συνδέθηκε με τοπικούς θρύλους και αφηγήσεις. Έτσι, η μνήμη τους δεν έμεινε μόνο στην Ανατολή αλλά διατηρήθηκε και στη Δύση, με έναν έντονο συμβολικό χαρακτήρα που τόνιζε την αρετή και το χριστιανικό φρόνημα.

Το πιο ενδιαφέρον ερώτημα αφορά τα ονόματά τους. Η μητέρα, Σοφία, φέρει καθαρά ελληνικό όνομα, γνωστό ήδη στον ελληνορωμαϊκό κόσμο. Συναντάται και σε Ρωμαίες, κυρίως γυναίκες ελληνικής καταγωγής, είτε δούλες είτε απελεύθερες αλλά δεν ήταν ιδιαίτερα συνηθισμένο στις μεγάλες και επιφανείς ρωμαϊκές οικογένειες.

Οι γυναίκες αυτών των οικογενειών προτιμούσαν ονόματα λατινικής παράδοσης (Julia, Claudia, Cornelia). Η Fides (Πίστη) και η Spes (Ελπίδα) εμφανίζονται στη ρωμαϊκή θρησκεία ως προσωποποιημένες θεότητες και μάλιστα υπήρχαν ναοί αφιερωμένοι σε αυτές στην αρχαία Ρώμη. Παρόλα αυτά, δεν φαίνεται να ήταν δημοφιλή γυναικεία ονόματα στην καθημερινή ζωή, ιδίως στην αριστοκρατία. Η τρίτη κόρη, Caritas (Αγάπη), δεν απαντά ως όνομα σε παγανιστικό περιβάλλον· αντιθέτως, αποτελεί καθαρά χριστιανική επιλογή, εμπνευσμένη από το κήρυγμα του Αποστόλου Παύλου για τις τρεις χριστιανικές αρετές: πίστη, ελπίδα και αγάπη.

Έτσι, λοιπόν, αν δεχθούμε και την πληροφορία των συναξαρίων ότι η Σοφία προερχόταν από επιφανή οικογένεια με χριστιανική παράδοση, τότε μπορούμε να υποθέσουμε ότι τα ονόματα των Αγίων (Σοφία, Πίστη, Ελπίδα, Αγάπη) δεν ήταν κοινά λατινικά ονόματα αλλά χριστιανικά βαπτιστικά ονόματα.

(Επιγραφή σε επιτάφια πλάκα με το όνομα Αγάπη,

Ρώμη, τέλη 3ου-αρχές 4ου αιώνα.
From Rome, cemetery between Santa Felicitas and Via Anapo, Via Salaria nova
Late third – early fourth century A.D.
Marble
Wall 16, position 28
Cat. 5915)

***

In the Orthodox Church, Saint Sophia and her three daughters, Faith, Hope, and Love, are commemorated on September 17. However, few people know that these saints were also venerated from a very early period in the West, that is, in the Roman Catholic Church. The official Martyrologium Romanum (Roman Martyrology) commemorates them on September 30, while the ancient Martyrologium Hieronymianum records their feast in Rome as early as the fifth century. The Venerable Bede also refers to these saints and their veneration in Britain in the eighth century. Their tradition spread to other European countries as well, where it became associated with local legends and narratives. Thus, their memory was preserved in both East and West, carrying a strong symbolic significance that emphasized virtue and the Christian spirit.

The most interesting question concerns their names. The mother, Sophia, bears a distinctly Greek name, already known in the Greco-Roman world. It is also attested among Roman women, particularly those of Greek origin, whether enslaved or freed, but it was not especially common among the great and prominent Roman families. Women from these families generally bore names rooted in the Latin tradition, such as Julia, Claudia, and Cornelia. Fides (Faith) and Spes (Hope) appear in Roman religion as personified deities, and there were even temples dedicated to them in ancient Rome. Nevertheless, they do not appear to have been popular female names in everyday life, particularly among the aristocracy. The name of the third daughter, Caritas (Love), is not attested as a personal name in pagan contexts; rather, it represents a distinctly Christian choice, inspired by the Apostle Paul’s teaching on the three Christian virtues: faith, hope, and love.

Therefore, if we also accept the account given in the synaxaria that Sophia came from a prominent family with a Christian tradition, we may suppose that the saints’ names—Sophia, Faith, Hope, and Love—were Christian baptismal names rather than common Latin names.

(Inscription on a funerary slab bearing the name Agape [Love],

Rome, late third–early fourth century AD.
From Rome, cemetery between Santa Felicitas and Via Anapo, Via Salaria Nova
Late third–early fourth century AD
Marble
Wall 16, position 28
Cat. 5915)