Αν ο ένας είναι εμβολιασμένος και ο άλλος όχι, να προχωρήσουν σε γάμο;

Τὸ ψηφιακὸ «εἰκόνισμα» καὶ ἡ ἀγορὰ τῆς ματαιοδοξίας:
Ὅταν ἡ διαδικτυακὴ παρουσία τῶν κληρικῶν μετατρέπεται σὲ καρικατούρα καὶ κοσμικὴ προπαγάνδα

Ἡ ἐποχή μας, χαρακτηριζόμενη ἀπὸ τὴν ἀπόλυτη κυριαρχία τῆς εἰκόνας, τῆς ταχύτητας καὶ τῆς ψηφιακῆς δικτύωσης, ἔχει δημιουργήσει μία νέα πραγματικότητα στὴν ὁποία καλεῖται νὰ ἀρθρώσει λόγο καὶ ἡ Ἐκκλησία. Ἡ παρουσία στὸ διαδίκτυο, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καὶ στὶς ποικίλες πλατφόρμες streaming, φαντάζει γιὰ πολλοὺς κληρικούς ὡς μία σύγχρονη «εὐκαιρία ἱεραποστολῆς». Ὁ ἐνθουσιασμός αὐτός, συχνά ειλικρινής καὶ καλοπροαίρετος, πηγάζει ἀπὸ τὴν ἐπιθυμία νὰ «τονιστοῦν βασικές ἀρχὲς τῆς πίστης», νὰ ἀντιμετωπιστεῖ ἡ θρησκευτικὴ ἄγνοια καὶ νὰ προσφερθεῖ μιὰ μορφὴ «online κατήχησης» στὸ σύγχρονο, ψηφιακὸ ποίμνιο.

Ὡστόσο, ἡ πραγματικότητα ποῦ διαμορφώνεται μπρός στὰ μάτια μας εἶναι συχνὰ ἀποκαρδιωτική. Παρατηροῦμε πὼς τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῆς τῆς ψηφιακῆς δραστηριότητας εἶναι ἀντίθετο ἀπὸ τὸ ἐπιθυμητό: ἀντὶ νὰ ἀκτινοβολεῖ ἡ ζωντανὴ ἀλήθεια τοῦ Εὐαγγελίου, ἀναδεικνύεται μία εἰκόνα θλιβερά παρωχημένη, ἀνάγωγη, συχνά γραφικὴ καὶ ὁλοκληρωτικά «ἐκτὸς ἐποχῆς». Καὶ τὸ χειρότερο; Πίσω ἀπὸ τὴν πρόφαση τῆς θεολογικῆς μαρτυρίας, ξεπροβάλλει ἡ αὐτοπροβολή, ἡ ἐμπορευματοποίηση, ἀκόμη καὶ ἡ ωμὴ πολιτικὴ προπαγάνδα, στοιχεῖα ποῦ ἀποδεικνύουν πόσο μακριὰ βρίσκονται ορισμένοι ἐκπρόσωποι τοῦ θυσιαστηρίου ἀπὸ τὴν πραγματικὴ ἀποστολή τῆς Ἐκκλησίας στον κόσμο.

Ἂς εἴμαστε δίκαιοι· ἡ πλειονότητα αὐτῶν τῶν κληρικῶν πιθανῶς να κινείται μὲ καλὲς προθέσεις. Θέλουν νὰ εἶναι «παρόντες», νὰ μιλήσουν τὴ γλώσσα τῆς νεολαίας, νὰ σώσουν τὸν κόσμο ἀπὸ τὶς «παγίδες τῆς ψηφιακῆς Βαβυλῶνας». Ὅμως, ἡ μέθοδος ποῦ χρησιμοποιοῦν μαρτυρά βαθύτατη ἄγνοια ἀπέναντι στὴν ψυχολογία καὶ τὶς ἀγωνίες τοῦ σύγχρονου ἀνθρώπου.

Βλέπουμε κληρικούς νὰ ἐμφανίζονται σε βίντεο μὲ ὕφος αὐτοδικαιώσεως, νὰ κουνάνε τὸ δάχτυλο, νὰ υιοθετοῦν μιὰ γλώσσα ποῦ συνδυάζει ξύλινο ἐκκλησιαστικό ἀρχαϊσμὸ μὲ αδέξιες προσπάθειες «μοντέρνας» προσαρμογῆς. Ἀντὶ νὰ προσφέρουν θεολογία, προσφέρουν προτεσταντικές ηθικολογίες χαμηλοῦ ἐπιπέδου. Παρουσιάζουν τὴν ὀρθόδοξη πίστη σὰν μιὰ συλλογή ἀπαγορεύσεων, τυπικῶν διατάξεων καὶ συνωμοσιολογικῶν θεωριῶν.

Ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος, ποὺ βομβαρδίζεται ἀπὸ πληροφορίες καὶ ἀναζητᾶ νόημα ζωῆς, ἀπέναντι σὲ αὐτὸ τὸ θέατρο αἰσθάνεται ἀμηχανία. Οἱ διαδικτυακοὶ αὐτοὶ «κατηχηταὶ» δὲν πείθουν κανέναν γιὰ τὴν ἀλήθεια τῆς Ἀνάστασης· ἀντιθέτως, καταφέρνουν νὰ πείσουν τὸ κοινό ὅτι ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἕνα μουσειακὸ εἶδος, ἕνας κλειστός θόλος ἀπομονωμένος ἀπὸ τὴν πραγματική ζωή, γεμάτος συμπλέγματα και φόβους ἀπέναντι στὴν ἐπιστήμη, τὴν πρόοδο καὶ τὴν ἐλευθερία. Ἡ προσπάθεια «online κατήχησης» καταντᾷ καρικατούρα, διότι ἀγνοεῖ βασικὸ κανόνα τῆς χριστιανικῆς μαρτυρίας: ἡ πίστη δεν μεταδίδεται μὲ like καὶ share, οὔτε μὲ κήρυγμα ἀφ' ὑψηλοῦ, ἀλλὰ μὲ τὸ βίωμα, τὴν αὐθεντικότητα καὶ τὸν σεβασμὸ στὴν ἐλευθερία τοῦ ἄλλου.

Τὸ φαινόμενο, ωστόσο, γίνεται ἀκόμη πιο προβληματικό καὶ θλιβερὸ ὅταν περνᾶ ἀπὸ τὴ σφαίρα τῆς γραφικότητας σὲ ἐκεῖνη τῆς ἐμπορευματοποίησης. Δὲν εἶναι λίγοι ἐκεῖνοι οἱ «influencer» ρασοφόροι ποῦ, ἐκμεταλλευόμενοι τὴν εὐλάβεια τοῦ κόσμου (ἢ τὸ αἴσθημα τῆς περιέργειας), χτίζουν προσωπικό κοινό, τὸ ὁποῖο ἐν συνεχεία… κεφαλαιοποιοῦν.

Βλέπουμε διαδικτυακές πλατφόρμες ἱερέων ἢ μοναχῶν οἱ ὁποῖοι, παράλληλα μὲ τὰ «πνευματικά» τους βίντεο, προωθοῦν προϊόντα! Ἀπὸ βιβλία δικής τους παραγωγῆς (συχνά χαμηλῆς θεολογικῆς ἀξίας, γεμάτα καταστροφολογίες), κομποσκοίνια, θυμιάματα καὶ εικόνες, μέχρι —σὲ πιὸ ακραίες περιπτώσεις— προσωπικές «εὐλογημένες» σειρές προϊόντων, διαφημίσεις ἢ paid partnerships. Ἡ ἱεροσύνη μετατρέπεται σε brand name. Ὁ ἄμβωνας γίνεται e-shop.

Αὐτὴ ἡ ἐμπορευματοποίηση τῆς ἱερότητας συνιστᾷ βαθύτατη πληγὴ για τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ Χριστὸς ἔδιωξε τοὺς ἐμπόρους ἀπὸ τὸν Ναό, ἀλλὰ σήμερα οἱ ἔμποροι φαίνεται νὰ βρίσκουν ψηφιακὸ καταφύγιο νέου τύπου. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ξεχνοῦν ὅτι ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ δὲν πωλεῖται, οὔτε τὰ μυστήρια καὶ ὁ πνευματικὸς λόγος μποροῦν νὰ γίνονται εργαλεῖα μάρκετινγκ. Τὸ αποτέλεσμα εἶναι ἡ πλήρης ἀπαξίωση τοῦ κληρικοῦ στὴ συνείδηση του σύγχρονου ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος δικαίως διερωτᾶται: «Ἐδῶ μᾶς μιλοῦν γιὰ τὸν Σταυρό, κι αὐτοὶ μετροῦν clicks καὶ πωλήσεις;».

Ὑπάρχει ὡστόσο καὶ μία ἀκόμη πιο σκοτεινὴ πλευρὰ στὴν ψηφιακὴ παρουσία ὁρισμένων κληρικῶν: ἡ ωμὴ πολιτικὴ καὶ ἐθνικιστικὴ προπαγάνδα.

Χρησιμοποιώντας τὸ κύρος τῆς ἱεροσύνης, κληρικοί μετατρέπονται σε φερέφωνα πολιτικῶν κομμάτων, γεωπολιτικῶν συμφερόντων ἢ μισαλλόδοξων ἐθνικιστικῶν αφηγημάτων. Ἀντὶ νὰ κηρύττουν τὸν Ἰησοῦ Χριστὸ «ὃς οὐκ ἔστιν Ἕλλην οὐδὲ Ἰουδαῖος», κηρύττουν τὸ μῖσος κατὰ τοῦ διαφορετικοῦ, τὴν κομματικὴ πόλωση καὶ τὶς θεωρίες συνωμοσίας. Τελευταία έμαθα και τον όρο «Grecophobie», ως την κυρίαρχη τάση στις σλαβικές εκκλησίες, ας πούμε.

Αὐτὴ ἡ στάση αποκαλύπτει τὸ πόσο μακριὰ βρίσκεται αὐτὴ ἡ νοοτροπία ἀπὸ τὴν πραγματικὴ ἀποστολή τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ Ἐκκλησία ὑπάρχει γιὰ νὰ ὑπερβαίνει τὰ τείχη, νὰ ἑνώνει τὸν κόσμο στὸ Ποτήριον τῆς Εὐχαριστίας, νὰ εἶναι ἡ φωνὴ τῆς ἀγάπης καὶ τῆς δικαιοσύνης. Ὅταν ὁ κληρικὸς γίνεται κομματάρχης τοῦ διαδικτύου, ὅταν μετατρέπει τὴν ἐνορία ἢ τὸ κανάλι του σε βήμα πολιτικῆς δημαγωγίας, τότε προδίδει τὴν ἱερή του αποστολή. Καταντᾷ υπηρέτης ἰδεολογιῶν καὶ ὄχι τοῦ Ζῶντος Θεοῦ.

Ἐδῶ ἀκριβῶς ἀνακύπτει τὸ μέγιστο ἐκκλησιολογικὸ πρόβλημα τῆς ψηφιακῆς ἐποχῆς: ἡ σύγχυση μεταξύ τῆς προσωπικῆς γνώμης καὶ τῆς αὐθεντίας τῆς Ἐκκλησίας.

Εἶναι ἀλήθεια πως «εἶμαστε ὅλοι Ἐκκλησία»· τὸ Σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἀποτελεῖται ἀπὸ ὅλους τοὺς βαπτισμένους. Κάθε χριστιανός, κληρικὸς ἢ λαϊκός, ἔχει δικαίωμα στὴν ἔκφραση, στὴν πίστη, στὴν μαρτυρία. Ὡστόσο, άλλο πράγμα ἡ προσωπική μαρτυρία ἑνὸς πιστοῦ καὶ άλλο ἡ δημόσια, θεσμικὴ ἐκπροσώπηση.

Ὁ κάθε παπάς, ὁ κάθε μοναχός, ὁ κάθε αυτόκλητος «θεολόγος» τοῦ διαδικτύου, μιλᾶ συνήθως ἐξ ὀνόματος τοῦ ἑαυτοῦ του, ἀλλὰ συχνά δημιουργεῖ τὴν ἐντύπωση —καὶ τὴ σύγχυση— ὅτι μιλᾶ ἐξ ὀνόματος τῆς Ἐκκλησίας. Ὅταν ἕνας κληρικὸς λέει ανοησίες, προωθεί προληπτικές αντιλήψεις ή κάνει πολιτική προπαγάνδα online, τὸ κόστος τὸ πληρώνει ὁλόκληρη η Ἐκκλησία. Το κοινό δεν ξεχωρίζει: θεωρεί ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ θέση τῆς Ἐκκλησίας.

Γι’ αὐτὸν τὸν λόγο, ἡ σύγχρονη πραγματικότητα ἀπαιτεῖ σοβαρότητα. Ἂν ἡ Ἐκκλησία —ὡς θεσμικὸ σῶμα— θέλει και ὀφείλει νὰ ἔχει διαδικτυακὴ παρουσία, αὐτὴ ἡ παρουσία δὲν μπορεῖ νὰ ἀφήνεται στὴν αὐτοσχέδια πρωτοβουλία καὶ στὸν ναρκισσισμό τοῦ ὁποιουδήποτε τυχαίου κληρικοῦ ποὺ διψάει γιὰ δημοσιότητα.

Ἡ διαδικτυακὴ φωνὴ τῆς Ἐκκλησίας, ἂν ὑπάρξει, ὀφείλει νὰ εἶναι οργανωμένη ἀπὸ τὴν ἴδια τὴν Ἐκκλησία – δηλαδή κατὰ τόπους Μητροπόλεις καὶ θεσμικὰ όργανα, μὲ σοβαρότητα, ἐπιστημονική καὶ θεολογική κατάρτιση, μακριὰ απο προσωπικές ατζέντες.

Χρειαζόμαστε θεσμικὲς πλατφόρμες ποὺ δὲν θὰ πουλοῦν κομποσκοίνια οὔτε θὰ κάνουν πολιτικὰ μανιφέστα, ἀλλὰ θὰ προσφέρουν ἔγκυρη θεολογική γνώση, σοβαρό διάλογο μὲ τὸν σύγχρονο πολιτισμό, ποιμαντικὴ στήριξη, καὶ σεβασμὸ στὴν ελευθερία του ανθρώπου.

Ἡ Ἐκκλησία δὲν χρειάζεται ψηφιακούς «gladiators» οὔτε influencers τῆς θρησκείας. Χρειάζεται μαρτυρία ἀγάπης, σιωπὴ ὅπου χρειάζεται, και λόγο ἀληθείας ποὺ να θεραπεύει και να μην πληγώνει. Μέχρι τότε, πολλοὶ από τους σημερινούς διαδικτυακούς «πρωταγωνιστές» τοῦ ράσου θὰ συνεχίζουν νὰ προσφέρουν κακή ὑπηρεσία στην πίστη, αποδεικνύοντας πὼς τὸ πιὸ δύσκολο πράγμα στὴ ζωή τῆς Ἐκκλησίας δὲν εἶναι νὰ ἀνεβεῖς σὲ ἕνα ψηφιακὸ βῆμα, ἀλλὰ νὰ σταθείς στὸ ὕψος τοῦ Εὐαγγελίου μὲ ταπείνωση, μακριὰ ἀπὸ τὰ φῶτα τῆς ματαιοδοξίας.

Πρωτοπρεσβύτερος

Παναγιώτης Καραγιουβάνης