Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΠΩΝ: Ο ΔΙΑΒΟΛΟΣ ΣΤΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ - Ιωάννης Σπιτέρης

Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΠΩΝ: 

Ο ΔΙΑΒΟΛΟΣ ΣΤΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ

Ιωάννης Σπιτέρης

Υπάρχουν θέματα για τα οποία σήμερα σχεδόν ντρεπόμαστε να μιλήσουμε. Ένα από αυτά είναι ο διάβολος. Σε μια εποχή που αμφισβητεί ακόμη και την ύπαρξη του ίδιου του Θεού, η αναφορά στον Σατανά μοιάζει με κατάλοιπο μιας άλλης εποχής, κάτι ανάμεσα σε λαϊκή δεισιδαιμονία και μεσαιωνική τέχνη. Δεν μιλούν γι’ αυτόν οι διανοούμενοι, δεν μιλούν τα σχολεία και συχνά δεν μιλούν πια ούτε οι εκκλησίες.

Θυμάμαι το λαϊκό περιβάλλον των παιδικών μου χρόνων. Εκεί ο διάβολος ήταν μια πραγματικότητα τόσο φοβερή, ώστε κανείς δεν τολμούσε να προφέρει το όνομά του. Έλεγαν απλώς: «Ο εξαποδώ!». Πίσω από αυτή την έκφραση κρυβόταν ο φόβος, αλλά και μια βαθιά διαίσθηση: ότι το κακό δεν είναι μια αφηρημένη ιδέα, αλλά κάτι που μπορεί να εισβάλει στη ζωή μας.

Βέβαια, σε άλλες εποχές ο διάβολος ήταν πανταχού παρών. Αρκεί να επισκεφθεί κανείς έναν γοτθικό καθεδρικό ναό και να παρατηρήσει πόσα γλυπτά απεικονίζουν δαίμονες και τερατόμορφα πλάσματα.

Σήμερα έχουμε περάσει στο άλλο άκρο. Ο διάβολος θεωρείται «ξεπερασμένος». Κι όμως, ο ίδιος ο Κύριος, όταν μας δίδαξε την προσευχή που απαγγέλλουμε καθημερινά, μας έμαθε να ζητάμε: «ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ». Ο πονηρός δεν είναι απλώς «το κακό» γενικά. Στην παραδοσιακή χριστιανική ερμηνεία, είναι ο ίδιος ο διάβολος, εκείνος που ο Χριστός ονόμασε «άρχοντα του κόσμου τούτου», «ανθρωποκτόνο» και «πατέρα του ψεύδους» (Ιω. 8,44· 12,31).

Το μεγαλύτερο τέχνασμα

Ο γνωστός καθολικός επίσκοπος και τηλεκήρυκας Fulton J. Sheen, σήμερα μακάριος της Εκκλησίας, έγραψε κάποτε ότι ελάχιστοι άνθρωποι πιστεύουν πια στον διάβολο, γεγονός που τον εξυπηρετεί θαυμάσια, καθώς φροντίζει ο ίδιος να διαδίδει την είδηση του θανάτου του. Αν η ουσία του Θεού εκφράζεται με τα λόγια «Εγώ ειμί ο Ων», η ουσία του διαβόλου θα μπορούσε να συνοψιστεί στο ψέμα: «Εγώ είμαι αυτός που δεν υπάρχει». Η σκέψη αυτή θυμίζει τη γνωστή φράση που αποδίδεται στον γάλο ποιητή Baudelaire: το μεγαλύτερο τέχνασμα του διαβόλου είναι να μας πείσει ότι δεν υπάρχει.

Μια ματιά γύρω μας αρκεί για να μας προβληματίσει. Πόλεμοι που δεν τελειώνουν, βία που φτάνει μέχρι την παράνοια, εκμετάλλευση των αδυνάμων, μίσος που μεταδίδεται σαν μεταδοτική ασθένεια, ψέμα που γίνεται σύστημα. Μπορούν όλα αυτά να εξηγηθούν αποκλειστικά και μόνο από την ανθρώπινη αδυναμία; Ή μήπως πίσω από αυτή την καταστροφική μανία, που μοιάζει να μισεί τον άνθρωπο ως άνθρωπο, διακρίνεται μια σκοτεινή, ευφυής και κακόβουλη παρουσία;

Ούτε δυϊσμός ούτε άλλοθι

Χρειάζεται, όμως, προσοχή. Η χριστιανική πίστη δεν είναι δυϊσμός. Δεν διδάσκει ότι υπάρχουν δύο ισότιμες αρχές, ένας καλός Θεός και ένας κακός θεός, που μάχονται αιώνια με αβέβαιη έκβαση. Η διδασκαλία της Εκκλησίας είναι σαφής: ο διάβολος και οι δαίμονες δημιουργήθηκαν από τον Θεό εκ φύσεως αγαθοί, αλλά έγιναν κακοί με τη δική τους θέληση. Η Κατήχηση της Καθολικής Εκκλησίας διευκρινίζει ότι ο Σατανάς είναι ισχυρός, επειδή είναι καθαρό πνεύμα, αλλά παραμένει δημιούργημα και δεν μπορεί να εμποδίσει την οικοδόμηση της Βασιλείας του Θεού (αρ. 395).

Ούτε, όμως, μπορούμε να φορτώνουμε στον διάβολο τις δικές μας ευθύνες. Ο πονηρός πειράζει, εξαπατά, ψιθυρίζει, αλλά δεν μπορεί να μας αναγκάσει να αμαρτήσουμε. Η ελευθερία μας παραμένει ακέραιη. «Αντισταθείτε στον διάβολο και θα φύγει μακριά σας», γράφει η Επιστολή του Ιακώβου (4,7).

Ο Απόστολος Πέτρος αρνήθηκε τον Κύριο, αλλά μετανόησε. Ο Ιούδας, αντίθετα, παραδόθηκε στην απελπισία. Δύο άνθρωποι, δύο διαφορετικές πορείες απέναντι στην αμαρτία. Η διαφορά βρίσκεται στην ελευθερία της ανθρώπινης ανταπόκρισης.

Η πρώτη εξαπάτηση

Ποια είναι η στρατηγική του; Η ίδια από την αρχή: να πείσει τον άνθρωπο να γίνει «σαν τον Θεό», αλλά, όπως επισημαίνει η Κατήχηση, «χωρίς τον Θεό, μπροστά στον Θεό και όχι σύμφωνα με τον Θεό» (αρ. 398). Να αποφασίζει μόνος του τι είναι καλό και τι κακό. Να ονομάζει ελευθερία την ιδιοτέλεια, δύναμη την αλαζονεία, δικαίωμα την αυθαιρεσία.

Η φωνή του σπάνια είναι κραυγή. Συνήθως είναι ένας ήσυχος ψίθυρος: «Δεν πειράζει, όλοι το κάνουν· ο άλλος το αξίζει· ο σκοπός αγιάζει τα μέσα».

Ούτε άρνηση ούτε εμμονή

Ο C. S. Lewis, στο έργο του: The Problem of Pain (Το πρόβλημα του πόνου, Εκδώσεις Ιωνάς), για τη σχέση Θεού, ανθρώπινης ελευθερίας και οδύνης, προειδοποιούσε για δύο αντίθετα σφάλματα: να αρνούμαστε την ύπαρξη των δαιμόνων ή να τους αφιερώνουμε υπερβολική και νοσηρή προσοχή. Δεν χρειάζεται να βλέπουμε τον διάβολο πίσω από κάθε ασθένεια ή αποτυχία. Το κέντρο της χριστιανικής ζωής δεν είναι ο φόβος του κακού, αλλά ο Χριστός, ο οποίος το έχει ήδη νικήσει.

Ο διάβολος δεν είναι ισχυρότερος από την αγάπη και τη δύναμη του Θεού· είναι ανίσχυρος μπροστά στο φως Του. Ο Χριστός, με τον Σταυρό και την Ανάστασή Του, συνέτριψε την εξουσία του κακού. «Θανάτω θάνατον πατήσας» και «το διάβολο καταπατήσας», μας χάρισε την ελπίδα της αιώνιας νίκης.

Το σκοτάδι δεν έχει τον τελευταίο λόγο. Η τελική νίκη ανήκει στον Χριστό.

Ένα ερώτημα για όλους

Ίσως, λοιπόν, το ερώτημα να μην είναι μόνο «Υπάρχει ο διάβολος;». Ίσως είναι και τούτο: πόσο χώρο του δίνουμε στη ζωή μας; Κάθε φορά που επιλέγουμε το ψέμα αντί για την αλήθεια, το μίσος αντί για τη συγχώρεση και την αδιαφορία αντί για τη συμπόνια, το κακό αποκτά πρόσωπο μέσα στον κόσμο. Και κάθε φορά που επιλέγουμε την αγάπη, γινόμαστε μέρος της νίκης του Χριστού. Και την επόμενη φορά που θα πούμε το «Πάτερ ημών», ας σταθούμε λίγο περισσότερο στις τελευταίες του λέξεις: «ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ».