Ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης "ερμηνεύει" την παπαδιαμαντική φόνισσα

Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης "ερμηνεύει" παπαδιαμαντική Φόνισσα (μην ξεχνάμε πως ο Σκιαθίτης θεολογικά είναι εκφραστής του Ησυχασμού. Επομένως δεν μπορεί παρά να έχει δίκαιο ο Λάμπρος Σιάσος, ο οποίος υποστηρίζει πως στην Φόνισσα έχουμε πρωτίστως νηπτική περιγραφή των σταδίων των λογισμών: στην αρχή εμφανίζεται στο νου ο πονηρός λογισμός, στην συνέχεια ο άνθρωπος κάνει διάλογο μαζί του για το αν τελικά θα τον κάνει ή όχι πράξη και στο τέλος, αν επικρατήσει ο λογισμός, τότε τον εφαρμόζει. Εκτός από τα όσα γράφει εν προκειμένω ο Άγιος, το βασικό κλειδί που δείχνει ξεκάθαρα την θεολογική βάση του έργου δεν είναι άλλο από τον όρο "ψήλωμα του νου"):

"Η προσβολή κατά τον άγιον Ιωάννην της Κλίμακος (λόγος ιε') είναι λόγος ψιλός, ή και εικών του τυχόντος πράγματος, ήτις νεωστί και κατά πρώτην φοράν φαίνεται εις τον νουν, και εις την καρδιάν. Λοιπόν εις τούτον τον κανόνα λέγει ο άγιος και συνώνυμός του Νηστευτής, ότι η προσβολή αυτή του λογισμού, η οποία φέρει εις την καρδίαν σαρκικήν τινα ηδονή, είναι τελείως ακανόνιστος, ωσάν οπού αμαρτίαν ακόμη δεν' έκαμε.

Πρέπει να ηξεύρωμεν ότι καθολικώς όλοι οι πονηροί λογισμοί προσβάλλουσιν εις την ψυχήν, ή εσωτερικώς, ή εξωτερικώς. Και εσωτερικώς μεν προσβάλλουσιν, ή δια ιδέας και εικόνος τυπουμένης εν τη φαντασία, θεωρητικώς' ή δια του ενδιαθέτου λόγου της καρδιάς, τυπουμένου εν τη αυτή φαντασία ακουστικώς. Εξωτερικώς δε προσβάλλουσιν εις αυτήν δια μέσου των αισθητών αντικειμένων εις τας πέντε αισθήσεις μας, ήγουν δια των ορατών πραγμάτων, ακουστών, οσφραντών, γευστών, και απτών. Αίτια δε και των εσωτερικώς, και των εξωτερικώς κινουμένων λογισμών είναι τρία. Κυρίως μεν και πρώτως οι δαίμονες. Δευτέρως δε και καταχρηστικώς, τα πάθη, ήγουν αι πληγαίς, οπού εφθάσαμεν να λάβωμεν εσωτερικώς εις την καρδίαν με την προαίρεσίν μας καθ' έξιν, ή μισούντες κανένα πράγμα, ή αγαπώντες αυτό εμπαθώς. Τρίτον σε και πόρρω αίτιον είναι η διεφθαρμένη εκ της παρακοής κατάστασις της ανθρωπίνης φύσεως.

Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου, Πηδάλιον, Ερμηνεία Κανών Β' του Αγίου Ιωάννου του Νηστευτού

Nikos Gounas