ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΠΡΟΣΕΥΧΗΘΟΥΜΕ ΣΗΜΕΡΑ; - Ιωάννης Σπιτέρης

ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΠΡΟΣΕΥΧΗΘΟΥΜΕ ΣΗΜΕΡΑ;

Ιωάννης Σπιτέρης

Μια Επιστολή προς τη δέσποινα Πρόβα του 412 μας αποκαλύπτει τι σημαίνει να προσευχόμαστε

Φανταστείτε μια γυναίκα που τα έχει όλα: ένδοξο όνομα, πλούτη, ανάκτορα, παιδιά που έφτασαν στο υπατικό αξίωμα. Έπειτα έρχεται το 410, ο Αλάριχος λεηλατεί τη Ρώμη, και η Ανικία Φαλτωνία Πρόβα, από την πανάρχαια γενιά των Ανικίων, φεύγει για την Καρχηδόνα κουβαλώντας τον πόνο της. Εκεί, χήρα και χαμένη, γράφει στον επίσκοπο Ιππώνος, άγιο Αυγουστίνο, μια αφοπλιστική ερώτηση: πώς προσεύχεται κανείς;

Ο Αυγουστίνος απαντά γύρω στο 412 με την Επιστολή 130, ένα μικρό αριστούργημα για την προσευχή. Το μήνυμά του είναι ότι ο Θεός δεν έχει ανάγκη από τα λόγια μας, αφού γνωρίζει ήδη τα αιτήματά μας. Εμείς έχουμε ανάγκη να προσευχόμαστε, για να διευρύνεται η καρδιά και να μένει ζωντανός ο πόθος της μακάριας ζωής. Γι’ αυτό ο Αυγουστίνος προτείνει να ορίζουμε σταθερούς χρόνους προσευχής, ώστε ο πόθος να μην ψυχραίνεται από έλλειψη κινήτρου. Το να προσεύχεται κανείς πολλή ώρα, προσθέτει, δεν σημαίνει να προσεύχεται με πολλά λόγια: «άλλο είναι ο μακρύς λόγος και άλλο η παρατεταμένη διάθεση της ψυχής». Και η προσευχή ολοκληρώνεται καλύτερα με στεναγμούς παρά με λόγους, περισσότερο με δάκρυα παρά με ομιλίες.

Το μυστικό των μοναχών της Αιγύπτου.

Έπειτα ο Αυγουστίνος μάς χαρίζει μια εικόνα που αξίζει όσο ολόκληρη η επιστολή. Οι ερημίτες της Αιγύπτου, γράφει, προσεύχονται συχνά, αλλά με προσευχές σύντομες, «εκτοξευμένες» σαν βέλη προς τον Θεό. Πρόκειται για μονολόγιστη προσευχή, επειδή αποτελείται από μία μόνο φράση, κάποτε από μία μόνο λέξη. Ο λόγος είναι πρακτικός: η συντομία κρατά την προσοχή ξύπνια και θερμή, ενώ η πολυλογία την αποκοιμίζει. Και αν ο νους αντέχει, δεν υπάρχει λόγος να διακόψουμε.

Σήμερα όλοι λέμε ότι δεν έχουμε χρόνο. Μας βομβαρδίζουν οι ειδοποιήσεις, τρέχουμε από προθεσμία σε προθεσμία, και ο «χρόνος για τον Θεό» μοιάζει πολυτέλεια. Ο άγιος Αυγουστίνος μαζί με τους πατέρες της ερήμου απαντά ότι δεν χρειάζεται μία ώρα τέλειας σιωπής, αρκεί μια ανάσα. «Κύριε, βοήθησέ με». «Ιησού, ελέησόν με». «Έλα, Κύριε Ιησού». Λέγεται στο μετρό, στην ουρά, μπροστά στον υπολογιστή, ανάμεσα σε δύο τηλεφωνήματα. Είναι προσευχή εύκολη, που ζητά λίγα δευτερόλεπτα και καμία προετοιμασία. Είναι και αποτελεσματική, γιατί μας επαναφέρει διαρκώς στην παρουσία του Θεού και μετατρέπει τις σκόρπιες ώρες της ημέρας σε ένα ενιαίο νήμα, τεντωμένο προς Εκείνον.

Σε τι χρησιμεύει η προσευχή;

Είναι το ερώτημα που πολλοί θέτουν, συχνά με πικρία. Προσευχόμαστε για την ειρήνη και οι πόλεμοι συνεχίζονται, για τις οικογένειες και οι διαλύσεις αυξάνονται, για τους αρρώστους και οι ασθένειες πολλαπλασιάζονται. Ένας νέος, σε μια οικογενειακή συγκέντρωση, εξήγησε έτσι γιατί απομακρύνθηκε από την Εκκλησία. Είναι σοβαρή ένσταση και πρέπει να την ακούσουμε.

Όμως χωρίς την έννοια του Θεού βυθιζόμαστε στην ύλη, δεν βλέπουμε πέρα από το ορατό και παύουμε να προσευχόμαστε, και τότε όλα φαίνονται παράλογα. Η προσευχή δεν είναι φυγή από τις δυσκολίες της ζωής, γιατί γεννιέται από μια σχέση.

Όποιος προσεύχεται μόνο για να «απαιτήσει» να γίνει το δικό του θέλημα δεν έχει συναντήσει ακόμη τον Θεό. Όποιος έχει δημιουργήσει αληθινή σχέση με τον Πατέρα φτάνει να λέει: «Μη το θέλημά μου, αλλά το δικό σου ας γίνει».

Το δείχνει μια σκηνή του Σολζενίτσιν στο έργο Μια μέρα στη ζωή του Ιβάν Ντενίσοβιτς. Στο στρατόπεδο ο Ιβάν, απελπισμένος, λέει ότι δεν προσεύχεται, επειδή οι προσευχές ή δεν φτάνουν στον προορισμό τους ή απορρίπτονται. Ο Αλιόσκα, γεμάτος πίστη, του απαντά ότι δεν πρέπει να ζητάμε ένα δέμα ή μια επιπλέον μερίδα φαγητού. Πρέπει να προσευχόμαστε για το πνεύμα, ώστε ο Κύριος να αφαιρέσει από την καρδιά μας «τον αφρό της κακίας». Ο Ιβάν δεν πείθεται, αλλά η απάντηση έχει ήδη δοθεί. Το αληθινό κακό βρίσκεται μέσα μας, και για να απαλλαγούμε από αυτό η ανθρώπινη προσπάθεια δεν αρκεί, χρειάζεται η βοήθεια του Θεού. Αυτό είναι το νόημα της προσευχής, και αρκεί μία φράση για να την κάνουμε.

Μπορούμε να προσευχηθούμε σήμερα; Ναι, και ίσως περισσότερο από ποτέ μπορούμε να το κάνουμε σωστά. Ο Αυγουστίνος μας αφαιρεί το άλλοθι της διάρκειας και της τελειότητας, και οι μοναχοί της Αιγύπτου μας προσφέρουν το εργαλείο, που κρύβεται σε μια σύντομη φράση, επαναλαμβανόμενη με εμπιστοσύνη. Δεν χρειάζονται μεγάλα διαστήματα σιωπής, αρκεί ο πόθος. Όπως η ευγενής δέσποινα Πρόβα, μπορούμε κι εμείς να ξεκινήσουμε με μία μόνο λέξη. Ο Κύριος, που τα γνωρίζει ήδη όλα, περιμένει μόνο να την εκτοξεύσουμε προς Εκείνον.