Άλλο συμβουλή και άλλο εντολή:
Ο
γεροντισμός και τα όρια της πνευματικής εξουσίας
Πρωτοπρεσβυτέρου Χριστοφόρου Χρόνη
Επικ. Καθηγητή Θεολογικής Σχολής-
Τμήμα Θεολογίας ΕΚΠΑ
Η Ελένη,
εκπαιδευτικός γύρω στα τριάντα πέντε, ζήτησε να μιλήσει με τον εφημέριο της
ενορίας της αφού είχε περάσει οκτώ χρόνια υπό την καθοδήγηση ενός πολύ γνωστού
πνευματικού. Όλα αυτά τα χρόνια εκείνος αποφάσιζε αν θα δεχθεί διορισμό σε άλλη
πόλη, της ζήτησε να απομακρυνθεί από την αδελφή της, επειδή, όπως έλεγε, «δεν
καταλάβαινε την πνευματική ζωή», και ήθελε να παίρνει ευλογία πριν από κάθε
σημαντική αγορά που θα πραγματοποιούσε (σπίτι, αυτοκίνητο κ.α.). Όταν κάποτε
δίστασε, της είπε ότι όποιος αμφιβάλλει για τον πνευματικό του αμφιβάλλει για
τον Θεό. Σήμερα η προσευχή τη φοβίζει, και νιώθει ενοχή κάθε φορά που
αποφασίζει μόνη της. Τη λέξη κακοποίηση δεν τη χρησιμοποιεί. Λέει μόνο: «Δεν
έκανα αρκετή υπακοή».
Η μορφή της
Ελένης έχει συντεθεί από πολλές ποιμαντικές συναντήσεις, ώστε να μην
αναγνωρίζεται κανένα πραγματικό πρόσωπο. Όσοι διακονούν το ιερό μυστήριο της
μετανοίας και εξομολογήσεως γνωρίζουν ότι ανθρώπους σαν αυτήν τους συναντούν
συχνά, και ότι η φράση της, «δεν έκανα αρκετή υπακοή», ακούγεται στο
εξομολογητήριο πολύ συχνότερα απ' όσο θα περίμενε κανείς. Με τον όρο
«γεροντισμό» δεν εννοούμε τη γνήσια γεροντική πατρότητα, η οποία χάρισε στην
Εκκλησία τους αγίους της, αλλά την παραμόρφωσή της που οδηγεί στον εκφυλισμό
της. Ο πνευματικός, κληρικός ή μοναχός, παύει να οδηγεί τον άνθρωπο προς τον
Χριστό και τον δένει με τον εαυτό του, ενώ ο πιστός μεταθέτει σε εκείνον
αποφάσεις που ανήκουν στη δική του ευθύνη. Η υπακοή, την οποία η ασκητική
παράδοση τοποθετεί κοντά στην κορυφή της πνευματικής ζωής, γίνεται τότε
μηχανισμός ελέγχου. Η σύγχρονη έρευνα, που άκουσε με προσοχή τις μαρτυρίες όσων
πληγώθηκαν, περιγράφει την πνευματική κακοποίηση ως εξαναγκασμό και έλεγχο ενός
προσώπου από ένα άλλο μέσα σε πνευματικό πλαίσιο, και στις μορφές της
συγκαταλέγει την απαίτηση υπακοής προς τον καθοδηγητή και την απομόνωση του
πιστού από όσους βρίσκονται έξω από τη σχέση.[1]